De volle maan straalt achter de laatste wolk

Fotocursus BuitenGewoon TV, omroep Gelderland – Nachtfotografie & nacht van de nacht

 

De adembenemende schoonheid van de nacht (van de nacht)

De laatste wolk

Na enige communicatie stoornis vinden we elkaar in het donkere bos. Ik demp de lichten van mijn terreinwagen en volg door de donkere bossen het zwarte busje van Stefan tot we eindelijk op een stuifzand gebied staan. Met dank aan de terreinbeheerder mogen we hier ’s nachts zijn om een item te maken over nachtfotografie en de Nacht van de Nacht waar ik ambassadeur van ben. Maar ja, dan moet er wel nacht zijn zoals ik graag wil laten zien, met sterren en maan. Terwijl we de eerste ster zien verschijnen bijt ik met vies gezicht door koffie zonder melk, stilte heerst tussen ons. Wat nu?

Een iets wijdere compositie met nog een extra boom in de voorgrond. De gelige kleur is de lichtvervuiling van het nabijgelegen dorp.

Een iets wijdere compositie met nog een extra boom in de voorgrond. De gelige kleur is de lichtvervuiling van het nabijgelegen dorp.

Maar dan… breekt de lucht open en verschijnt achter de laatste bewolking de volle maan. We zien hem nog niet maar wat we wel zien overtreft onze stoutste verwachtingen: maanstralen! Een zeldzaam verschijnsel, de volle maan straal vanachter een wolk met een brandrandje rond de wolk. We kijken elkaar verschrikt aan. “Einde koffie… aan de slag!” schreeuwen we tegelijk naar elkaar, ik grijp naar mijn camera en statief, Stefan naar de film camera. En zo heb je zelfs ‘s nachts nog haast!

Mist!

En? Staat het erop?”, hoopvol kijk ik Stefan aan. Het is lastig zijn gezicht te zien in het duister maar ik schiet in de lach van de brede glimlach. “Geweldig dit!” zegt hij breeduit lachend om meteen erna te mompelen “maar we zijn nog niet klaar”. Ik kijk achterom en zie dat de eerste grondmist verschijnt. “Wow, wie had dit gedacht? Ander half uur geleden had ik nog regen en was er geen ster te zien!”.

De wolken zijn weg en we zien de volle maan met de eerste grondmist… wat een waanzinnige nacht!

De wolken zijn weg en we zien de volle maan met de eerste grondmist… wat een waanzinnige nacht!

29 oktober: de Nacht van de nacht

Op zaterdag 29 oktober 2016 wordt door de Natuur- en milieufederaties overal in Nederland de 12e ‘Nacht van de Nacht’ georganiseerd. In heel het land zullen honderden kerken, kantoren, bruggen, torens, gemeentehuizen en monumenten de verlichting doven. Niet alleen kan lichtovergoten Nederland weer eindelijk eens genieten van het echte donker, maar ook is het belangrijk om een statement te maken in het kader van natuur, milieu en mens! Als één van ambassadeurs van de Nacht van de nacht vraag ik aandacht voor lichtvervuiling, maar ook hoop ik dat je allemaal op 29 oktober eropuit trekt om de nacht zelf te gaan ontdekken!

Tijdens de Nacht van de nacht genieten van de nacht in gebieden die normaal ’s nachts zijn afgesloten!

Tijdens de Nacht van de nacht genieten van de nacht in gebieden die normaal ’s nachts zijn afgesloten!

Lichtvervuiling in Nederland

Wie in het westen van Nederland woont kan de hele nacht buiten een boek lezen, puur door de helle verlichting van lantaarns, gebouwen, kassen en industrie. 24/7 baadt een groot deel van Nederland, en vooral de stedelijke gebieden, in een zee van kunstmatig licht. Bij een kraakheldere nacht kun je in het westen van Nederland misschien de grote beer zien terwijl je op Schiermonnikoog de grote beer niet meer kan vinden, zo wordt hij omgeven door duizenden andere sterren! Velen kennen de echt donkere nacht niet meer, een nacht waarin je je vergaapt aan de sterrenhemel, waarbij de maan de helderste lichtbron is en je echt je weg moet vinden op de tast.

Een kraakheldere nacht, toch zie je een gele gloed van het stadscentrum die alle sterren overstraalt!

Een kraakheldere nacht, toch zie je een gele gloed van het stadscentrum die alle sterren overstraalt!

Donker van belang voor mens en natuur

Licht is niet alleen vervuilend en vaak weinig nuttig, het heeft ook nog eens een grote impact op mens en natuur. Veel mensen in 24/7 verlichte gebieden kampen met slaapproblemen omdat het lichaam te weinig melatonine aanmaakt; het lichaam raakt ontregelt. Evenzo met de dieren om ons heen. Veel dieren zijn schemer- of nachtactief en door de continue verlichting wordt hun natuurlijk gedrag verstoord. Opeens ben je ’s avonds als prooidier zichtbaar voor predatoren. Maar ook diverse vogels blijven actief en raken zelfs gedesoriënteerd. Voor natuur en mens is het noodzakelijk dat het ’s nachts weer donker is, dat we weer gewend raken aan de veranderingen van de seizoenen in licht.

Lichtvervuiling Europa in kaart gebracht... waar ligt Nederland? bron: Nacht van de Nacht

Lichtvervuiling Europa in kaart gebracht... waar ligt Nederland? bron: Nacht van de Nacht

Wat zijn dan de grootste lichtvervuilers in Nederland? Kassen, reclame verlichting, sportvelden, sierverlichting van gebouwen en monumenten, openbare straatverlichting en parkeergarages. Met een paar simpele ingrepen kunnen al deze bronnen een stuk minder gaan vervuilen...

Nachtfotografie is écht genieten van het donker!

Naast alle impact op milieu, uitstoot en natuur heeft de lichtvervuiling ook een esthetische impact. De nacht is gewoon ontzettend mooi! De hemel met duizenden sterren, de melkweg of zelfs af en toe het kleurrijke noorderlicht zijn indrukwekkende ervaringen. Mensen in stedelijke gebieden kunnen dit nauwelijks nog zien. In Nederland zijn er nog maar weinig plekken die donker genoeg zijn om de hemel écht te kunnen aanschouwen. Zonder luchtvervuiling zijn in een heldere nacht maar liefst 2500 sterren waarneembaar met het blote oog, in verstedelijkte gebieden zijn dat er op dit moment nog maar een paar.

Sterrensporen: tijdens de nacht draait de aarde en trekken de sterren sporen langs de hemel. De voorgrond wordt weer verlicht door een volle maan

Sterrensporen: tijdens de nacht draait de aarde en trekken de sterren sporen langs de hemel. De voorgrond wordt weer verlicht door een volle maan

Ga daarom vaker de nacht in, ervaar de nacht met je camera en ondervind zelf hoeveel een donkere nacht van plek tot plek verschilt. Het platform lichthinder heeft een kaart online waarop de donkerste plekken van Nederland staan aangegeven.

De voorgrond wordt belicht door de volle maan, daardoor zijn slechts weinig sterren zichtbaar

De voorgrond wordt belicht door de volle maan, daardoor zijn slechts weinig sterren zichtbaar

Tips voor fotograferen in de nacht

  • De nacht biedt zo enorm veel mogelijkheden voor fotografie dat ik hierbij een aantal tips geef hoe je zelf sterren op de foto kan zetten.
  • Gebruik een goed en stevig statief!
  • Zet je lens of camera op manual focus (auto focus doet niets als het echt donker is).
  • Scherpstellen doe je bijvoorbeeld op de maan. Met life view kun je de maan zien. Als je aan je scherpstelwiel draait zul je de maan groter en kleiner zien worden, hoe kleiner hoe scherper. Anders je scherpstelling op oneindig en een klein tikje terug.
  • Zet je belichting op manual, de belichtingsmeter snapt weinig van de nacht.
  • Gebruik lage diafragmawaarden (dus grote opening) en begin met lange sluitertijden (10 seconden of meer).
  • Gebruik hoge ISO waarden, ondanks je statief. De hoge ISO is gevoelig voor licht van de kleinste sterren.
  • Om je camera stil te houden is een draadontspanner of draadloze afstandsbediening erg handig.
  • Zet de ruis-reductie-lange-sluitertijden uit, die zorgt ervoor dat het maken van een foto extra lang duurt. Ruis verwijderen is ook altijd mooier in de nabewerking.
  • Experimenteer vanaf hier met verschillende sluitertijden en diafragmawaarden. Hoe licht of donker je de foto maakt is aan jezelf… jij bent de kunstenaar!
  • Kleed je warm aan, je staat lang stil en wordt koud!
  • Stop reserve accu’s in je broekzak, in je tas worden ze koud en verliezen ze hun capaciteit.

Ga naar www.nachtvandenacht.nl, zoek een mooie activiteit uit bij jou in de buurt en trek eropuit! Oh ja... doe wel even de buitenverlichting uit! Succes...

De maan werpt zelfs schaduwen over het zand, helaas zet de grondmist niet zo door als we hadden gehoopt

De maan werpt zelfs schaduwen over het zand, helaas zet de grondmist niet zo door als we hadden gehoopt

Magische nacht met stralen, volle maan, mist en … een vastgereden bus

Nog eenmaal kijken we vanaf een uitzichtpunt over de zandvlakte en grijnzen tegen elkaar. “Dit had ik niet ingeschat toen ik hierheen reed” zucht Stefan. “Ik ook niet”, geef ik terug “maar dit is wel precies wat ik de kijkers graag wilde laten zien! Dit is mijn nacht, hiervoor moet iedereen zijn lucht uitdoen, dit is waar ik en vele anderen van willen genieten. De magische nacht!”.

Vol enthousiasme en adrenaline stap ik in mijn terreinwagen om nog geen 10m verder stil te staan achter de remlichten van de bus. Mopperend stapt Stefan uit, pakt een schep en begint verwoed te graven bij zijn voorwiel. Ik schiet in de lach, “hulp nodig?”. Ik wordt vuil aangekeken maar nog geen 5 minuten later sleur ik met mijn 4x4 het zwarte vehikel van Stefan uit het zand, een grijns als bedankje. “We moeten maar vaker samen op pad”, stel ik voor, “dan kan ik je niet alleen fotografisch verdere helpen maar ook zorgen dat je überhaupt wegkomt!”.

Laatste beeld vanaf het uitzichtpunt, in stilte staan we naast elkaar te genieten.

Laatste beeld vanaf het uitzichtpunt, in stilte staan we naast elkaar te genieten.

 
De polarisatiefilter maakt combinaties van reflecties in het water en het kijken door het wateroppervlak heen mogelijk

Tutorial: de polarisatiefilter

 

Circulaire polarisatiefilter

... zo heet deze veel gebruikte filter eigenlijk officieel. Omdat de tegenhanger, de lineaire polarisatiefilter, eigenlijk niet meer wordt verkocht (werkt niet in combinatie met autofocus), wordt de circulaire polarisatie filter (of CPL filter) tegenwoordig ook gewoon 'polarisatiefilter' genoemd. Wat deze filter doet is het selectief filteren van licht, het laat alleen licht in één lichtrichting door; het fungeert al het ware als een tralienetwerk. Verstrooid licht (of 'ongepolariseerd licht') wordt tegengehouden en alleen gepolariseerd licht wordt doorgelaten.

 

Werking van de polarisatiefilter: gepolariseerd licht wordt doorgelaten, verstrooid licht wordt tegengehouden

Werking van de polarisatiefilter: gepolariseerd licht wordt doorgelaten, verstrooid licht wordt tegengehouden

Praktisch: de polarisatiefilter op de camera

De polarisatiefilter bestaat uit twee ringen waarbij in de voorste het filter zit. Op de achterste zit schroefdraad waarmee je de filter op je objectief schroeft, de voorste blijft altijd draaibaar. 

 
 
De polarisatiefilter is te koop als normaal of 'slimline'. De laatste is extra dun en bedoeld voor enorme groothoek en vermindert het risico op vignettering.

De polarisatiefilter is te koop als normaal of 'slimline'. De laatste is extra dun en bedoeld voor enorme groothoek en vermindert het risico op vignettering.

Zorg ervoor dat je de filter recht op je objectief schroeft. Omdat het voorste element draaibaar blijft is een scheve filter heel moeilijk weer los te krijgen

Zorg ervoor dat je de filter recht op je objectief schroeft. Omdat het voorste element draaibaar blijft is een scheve filter heel moeilijk weer los te krijgen

 
 

Voor je de filter op je objectief schroeft haal je altijd eerst je UV- of beschermfilter van je objectief en schroef dan pas de CPL filter erop. Nooit filters 'stacken' (stapelen), dat zorgt voor:

  • sterke kwaliteitsvermindering (ondanks kwaliteit filters)
  • risico op vignettering met groothoeklenzen (donkere hoeken omdat je bij veel uitzoomen tegen de binnenkant van de filter aan fotografeert
  • risico dat je beide filters nooit meer van elkaar af krijgt, echt waar been there.... Sterker nog, op mijn reizen is mijn grote hobby van deelnemers filters van elkaar af te moeten halen :-)

Hoe bepaal je het effect?

Als de filter eenmaal is geplaatst, kijk je door de zoeker en draait aan het voorste deel van de filter. Op een gegeven moment zie je het beeld (of een deel van het beeld, zoals het wateroppervlak of de blauwe lucht) wat donkerder worden. Dan heb je het maximale effect, draai je door is het weer weg. Je hoeft met je belichting niets speciaals te doen, immers, de belichtingsmeter houdt zelf rekening met de nieuwe situatie. Wel moet je, na het bepalen van het goede effect, opnieuw belichten. Daarom zet ik altijd eerst de polarisatiefilter goed vóór ik mijn belichting ga aanpassen. 

De polarisatiefilter net zolang gedraaid tot ik in de voorgrond door het wateroppervlak heen kon kijken. Gelukkig dat de reflectie van de berg er nog helemaal op staat.

De polarisatiefilter net zolang gedraaid tot ik in de voorgrond door het wateroppervlak heen kon kijken. Gelukkig dat de reflectie van de berg er nog helemaal op staat.

Het effect van de polarisatiefilter op wateroppervlakken

Direct licht van de zon is gepolariseerd en gebeurt nagenoeg niets mee. Maar als dat zonlicht via een wateroppervlak wordt gereflecteerd, wordt het door het water verstrooid en wordt niet door het filter doorgelaten. Het licht wat echter door het wateroppervlak heen is gegaan en vanaf de bodem terugkomt is nog wel gepolariseerd en wordt wel doorgelaten. Wat je dan ziet is ineens niet de spiegeling in het water maar je kunt nu door het wateroppervlak heenkijken naar de bodem. Het maximale effect voor wateroppervlakken bereik je met een hoek van de camera ten opzichte van het wateroppervlak van 45º. Bij groothoek is de beeldhoek zó groot dat je maar in een beperkt deel van je foto daadwerkelijk te maken hebt met een hoek van 45º. Wanneer de hoek groter of kleiner wordt zie je op die plekken langzaam de reflectie weer terugkeren. 

 
 

jvdwielen_2007_06_02-pola-filter-half

jvdwielen_2007_07_07-polarisatieeffect

 
 
Door de polarisatiefilter wordt het water donker en zwart, het schuim steekt daar tegen af en komt nu duidelijker naar voren

Door de polarisatiefilter wordt het water donker en zwart, het schuim steekt daar tegen af en komt nu duidelijker naar voren

Door de enorme groothoek (16mm op fullframe sensor) is alleen in het midden een donkere vlek van de polarisatie filter te zien. Deze omringt mooi het plukje gras

Door de enorme groothoek (16mm op fullframe sensor) is alleen in het midden een donkere vlek van de polarisatie filter te zien. Deze omringt mooi het plukje gras

 
 

Natte oppervlakken

Deze filtering werkt overigens met alle natte oppervlakken, ook bijv. bedauwde bladeren in de herfst. In plaats dat je nu het grijsachtige lichtreflectie laagje dauw ziet kijk je ineens door het dauwlaagje en zie je de diep donkere kleuren van het herfstbladeren.

 
 
Effect van de polarisatiefilter op vochtige bodem, let op het kleurverschil en kleurcontrasten

Effect van de polarisatiefilter op vochtige bodem, let op het kleurverschil en kleurcontrasten

De dieprode kleur van de ondergrond komt door de polarisatiefilter waarmee de lichtreflectie van het dauwlaagje wordt weggefilterd

De dieprode kleur van de ondergrond komt door de polarisatiefilter waarmee de lichtreflectie van het dauwlaagje wordt weggefilterd

 
 
Ook bij macro heeft deze filter een grote meerwaarde zoals hier bij de boomkikkers. het zonlicht komt van links

Ook bij macro heeft deze filter een grote meerwaarde zoals hier bij de boomkikkers. het zonlicht komt van links

Combinatie van diepere contrasten in kleuren en het wegfilteren van de grijzige lichtreflectie

Combinatie van diepere contrasten in kleuren en het wegfilteren van de grijzige lichtreflectie

 
 

Blauwe luchten

Blauwe lucht is ook ongepolariseerd licht. Ook die kun je met de polarisatiefilter filteren zodat de blauwe lucht diep donker blauw wordt. De witte wolken gebeurt echter niets mee zodat het contrast tussen blauw en wolk nog sterker wordt, een typische Hollandse wolkenlucht. Wel is het effect op de blauwe lucht niet altijd gelijk. Het maximale effect bereik je wanneer je 90º ten opzichte van de zon fotografeert, met de zon mee is het effect matig, tegen de zon in nauwelijks. Is het lastig om in te schatten waar nu 90º is? Kijk dan naar je schaduw en fotografeer er haaks op!

 
 
Geen polarisatiefilter gebruikt: lichte lucht en huisjes vaal geel

Geen polarisatiefilter gebruikt: lichte lucht en huisjes vaal geel

Wel een polarisatiefilter gebruikt: meer structuur van de wolken in de blauwe lucht, gele huisjes knalgeel

Wel een polarisatiefilter gebruikt: meer structuur van de wolken in de blauwe lucht, gele huisjes knalgeel

 
 
Hollandse wolkenlucht van blauwe lucht en schapenwolkjes... versterkt door de polarisatiefilter

Hollandse wolkenlucht van blauwe lucht en schapenwolkjes... versterkt door de polarisatiefilter

Dubbel effect: de wolken contrasteren extra tegen de blauwe lucht en in de voorgrond kun je de boomstammen onder water zien

Dubbel effect: de wolken contrasteren extra tegen de blauwe lucht en in de voorgrond kun je de boomstammen onder water zien

 
 

Té sterk effect

Let op bij enorme groothoek (denk aan 16mm of minder op fullframe of 12mm of minder op een APS-C of crop-camera) dat je zo’n grote hoek hebt dat binnen de foto het polarisatie-effect sterk kan verschillen. Je ziet dan een donkere vlek in de lucht, daar waar het effect het sterkste is, op 90° t.o.v. de zon. Dit effect is afhankelijk van de zonnestand en luchtvochtigheid en zal niet altijd zo sterk zichtbaar zijn. Zie je zo'n donkere vlek ontstaan dan kun je hem maar beter niet gebruiken.

 

Té sterk polarisatieeffect door combinatie van extreme groothoek en luchtvochtigheid. Wees hierop bedacht!

Té sterk polarisatieeffect door combinatie van extreme groothoek en luchtvochtigheid. Wees hierop bedacht!

 

Niet alle effecten tegelijk

Soms wil je alles tegelijk, meer kleur in de bomen, donker blauwe lucht èn door het wateroppervlak heenkijken (of juist niet). Allemaal effecten door de polarisatiefilter. Echter, door je gekozen compositie, standpunt t.o.v. de zon en t.o.v. het wateroppervlak kan het zijn dat niet alle effecten tegelijk gebeuren. Dan draai je tot je de mooie kleuren in de bomen ziet maar dan is ook meteen de lichtreflectie in het water weg, draai je die weer terug… ben je de kleur in de bomen kwijt. Daar is niets aan te doen, en mocht je deze effecten echt op dat moment willen combineren zit er niets anders op dan ze in de nabewerking samen te voegen

Op de linkerfoto is het water mooi terwijl op de middelste de kleur van de bomen diep en warm is. Omdat beide niet mogelijk was is samenvoegen in de nabewerking de enige mogelijkheid

Op de linkerfoto is het water mooi terwijl op de middelste de kleur van de bomen diep en warm is. Omdat beide niet mogelijk was is samenvoegen in de nabewerking de enige mogelijkheid

 
 
sneeuw en blauwe lucht, het ultieme gevoel van kou en winter!

sneeuw en blauwe lucht, het ultieme gevoel van kou en winter!

jvdwielen_2016_10_02-jvdw5d4_pola

 
 

Welke polarisatiefilter is aan te raden?

Met het risico dat ik het verwijt krijg je teveel op kosten te jagen kan ik je toch verklappen dat het polarisatie-effect afhankelijk is van de kwaliteit van de filter. Duurdere filters werken echt beter. Ik heb hele goede ervaringen met filters van Hoya en B+W maar ook Kenko maakt goede filters en inmiddels werk ik met Benro. Let er wel op dat, als je een enorme groothoek hebt, je een slimline koopt. Dat is een extra dunne filter zodat je niet tegen de binnenkant van de filter aan fotografeert bij helemaal uitzoomen. Werk je ook veel met grijs- en/of grijsverloop filters (zie deze tutorial), dat is de nieuwe filterhouder van Benro een hele goede optie omdat je in de adapterring op slimme wijze een Benro slimline pola filter kunt schroeven die apart te bedienen is.

Dus nu altijd een polarisatiefilter?

Nee, zeker niet! Deze filter heeft een aantal geweldige eigenschappen die je kunt gebruiken in de fotografie. Maar er zijn genoeg momenten te bedenken dat je deze effecten juist niet wil hebben, denk aan adembenemende reflecties in het water. Het is dus zaak deze filter als een extra tool in je toolkit beschikbaar te hebben. Soms heb je hem nodig, andere momenten niet. Maar het zou zonde zijn dat je hem niet in je tas hebt op het moment dat je hem eigenlijk zou willen gebruiken. Daarom mijn advies: neem altijd een polarisatie filter mee!

 
 
Wel of geen polarisatie filter hier? De keuze is aan jou, beide heeft zijn eigen karakter!

Wel of geen polarisatie filter hier? De keuze is aan jou, beide heeft zijn eigen karakter!

soms wil je de polarisatiefilter absoluut gebruiken...

soms wil je de polarisatiefilter absoluut gebruiken...

... en soms juist niet!

... en soms juist niet!

 
Ultiem woestijn gevoel, het gele zand en een diep blauwe lucht. Nationaal Park Hoge Veluwe

Fotocursus BuitenGewoon TV, omroep Gelderland – Polarisatiefilter

 

We starten op de grote dorre woestijn, althans zo lijkt het. Zwoegend door het Sahara zand ploeter ik mij een weg naar de laatste paar grasjes die deze zinderende hitte weten te trotseren. Grappig hoe je door keuze van standpunt en film een gevoel kun overbrengen. De zandverstuiving op het Nationaal Park de Hoge Veluwe lijkt bij de juiste belichting en invalshoek net op een oneindige woestijn vlakte. Maar het is vooral de blauwe lucht waar het mij om gaat.

De polraisatiefilter maakt combinaties van reflecties in het water en het kijken door het wateroppervlak heen mogelijk

De polraisatiefilter maakt combinaties van reflecties in het water en het kijken door het wateroppervlak heen mogelijk

Hollandse luchten, diep donker blauwe met witte schapenwolkjes, ondanks dat we geen zomer hebben worden we hier op dit moment aan alle kanten op getrakteerd. Landschapsfotografen smullen van dit weer waarbij de wolkenmassa’s dramatiek aan het beeld kunnen toevoegen. Althans, ik smul er van. En speciaal voor ons landschapssmulpapen heeft de fotografie een geweldige filter, de polarisatie filter. Deze al oude filter zit in nog veel te weinig fototassen, bij mij zit hij bijna standaard vastgeroest aan mijn groothoek lens. Wat doet deze geweldige filter en hoe moet je ermee werken. Hopelijk ben jij na het lezen van mijn polarisatiekruistocht net zo enthousiast als ik.

Een ander beeld van de Veluwse Woestijn, het laatste bloeiende heide plantje

Een ander beeld van de Veluwse Woestijn, het laatste bloeiende heide plantje

De polarisatiefilter

Wat deze filter doet is het selectief filteren van licht, het laat alleen licht in één richting door. Het fungeert al het ware als een tralienetwerk. Verstrooid licht wordt tegengehouden en alleen gepolariseerd licht wordt doorgelaten. Direct licht van de zon is gepolariseerd en gebeurt nagenoeg niets mee. Maar als dat zonlicht via een wateroppervlak wordt gereflecteerd, wordt het door het water verstrooid en wordt niet door het filter doorgelaten. Het licht wat echter door het wateroppervlak heen is gegaan en vanaf de bodem terugkomt is nog wel gepolariseerd en wordt wel doorgelaten. Wat je dan ziet is ineens niet de spiegeling in het water maar je kunt nu door het wateroppervlak heen kijken naar de bodem.

2x dezelfde foto maar links heb ik de polarisatiefilter gebruikt, rechts niet.

2x dezelfde foto maar links heb ik de polarisatiefilter gebruikt, rechts niet.

Deze filtering werkt overigens met alle natte oppervlakken, ook bijv. bedauwde bladeren in de herfst. In plaats dat je nu het grijsachtige lichtreflectie laagje dauw ziet kijk je ineens door het dauwlaagje en zie je de diep donkere kleuren van het herfstbladeren.

De dieprode kleur van de ondergrond komt door de polarisatiefilter waarmee de lichtreflectie van het dauwlaagje wordt weggefilterd

De dieprode kleur van de ondergrond komt door de polarisatiefilter waarmee de lichtreflectie van het dauwlaagje wordt weggefilterd

Blauwe lucht is ook ongepolariseerd. Ook die kun je filteren zodat de blauwe lucht diep donker blauw wordt. De witte wolken gebeurt echter niets mee zodat het contrast tussen blauw en wolk nog sterker wordt, een typische Hollandse wolkenlucht.

Werken met de polarisatiefilter

De polarisatiefilter bestaat uit twee ringen waarbij in de voorste het filter zit. Voor je de filter op je objectief schroeft haal je altijd eerst je UV- of beschermfilter van je objectief en schroef dan pas de polarisatiefilter erop. Dan kijk je door de zoeker en draait aan het voorste deel van de filter. Op een gegeven moment zie je het beeld (of een deel van het beeld, zoals het wateroppervlak of de blauwe lucht) wat donkerder worden. Dan heb je het maximale effect, draai je door is het weer weg. Let op: voor luchten werkt de filter maximaal op 90° t.o.v. de zon. Met de zon in de rug werkt hij matig, tegen de zon in nauwelijks.

Effect polarisatiefilter op de lucht, links zonder en rechts met.

Effect polarisatiefilter op de lucht, links zonder en rechts met.

Voor wateroppervlakken geldt dat je het effect maximaal ziet op 45° t.o.v. het wateroppervlak. Ook hier draai je je filter weer tot je ineens niet de reflectie maar de donkere bodem ziet.

jvdwielen_2016_09_15-jvdw5d4_1297

… Nu mèt polarisatiefilter, ineens worden de kleuren warmer maar de reflectie ben je kwijt.

… Nu mèt polarisatiefilter, ineens worden de kleuren warmer maar de reflectie ben je kwijt.

Stefan schiet in de lach. “Leuk contrast zo, eerst zwoeg je over een woestijn om het volgende moment zonder pardon je schoenen uit te trekken en het water in te plassen”. Ik grijns. Zo ben ik, alles voor een mooie foto en door de keuze van filmen hebben we deze ook een net zo mooi contrast kunnen laten zien als de polarisatie filter kan. En zo kom alles weer bij elkaar. Heel veel succes!

Volledige tutorial Polarisatiefilter

Over dit fantastische filter heb ik nog een volledige tutorial geschreven, lees hier: www.johanvanderwielen.nl/tutorial-polarisatiefilter/

 
Burlen en fotograferen alsof je alleen bent op de wereld… niemand hoeft te weten hoe de situatie echt was!

Fotocursus BuitenGewoon TV, omroep Gelderland – Hertenbronst

 

Nog één keer aarzeling en dan het besluit. “Ja, we gaan ervoor!”. Ondanks dat het niet mijn eerste keuze zou zijn om zelf tussen al die fotografen te gaan kijken naar de edelherten, puur vanwege mijn eigen beleving, vind ik de boodschap zó belangrijk dat ik per se dit item wil gaan maken. En dus zul je mij moederziel alleen tussen al die mensen zien lopen in een dappere poging om iets eigens te maken van het beeld.

“Ja Stefan, we gaan een fotografie item maken van de hertenbronst vanaf de wildbaan in het Nationaal Park de Hoge Veluwe. We gaan tussen honderden andere fotografen staan en ik ga vertellen hoe je met ook eenvoudige middelen nog hele mooie foto’s kan maken! En we gaan niet met speciale toestemmingen, niet naar plekken waar niemand mag komen, en niet op tijden dat alleen wij er mogen komen. Wij gaan net als ieder ander en laten zien wat er allemaal mogelijk is!”

Als je op de wildbaan gaat staan sta je niet alleen. Maar laat je niet afschrikken door de vele fotografen of hun dure apparatuur. Want ook met beperkte materialen kun je hier prachtige beelden maken!

Als je op de wildbaan gaat staan sta je niet alleen. Maar laat je niet afschrikken door de vele fotografen of hun dure apparatuur. Want ook met beperkte materialen kun je hier prachtige beelden maken!

Maar waarom dan? Omdat dit één van de meest spectaculaire momenten in het jaar is met één van de meest tot de verbeelding sprekende diersoorten die ons land rijk is. En omdat je nergens in ons land zó mooi en zó zonder de dieren te verontrusten van dit spektakel kan genieten. Ondanks de kritiek die het Nationaal Park soms krijgt over het voeren van de herten tijdens de bronst denk ik oprecht dat ze hiermee een gunst bewijzen aan mens en natuur.

Wanneer al deze mensen die nu de meeste prachtige momenten kunnen vastleggen, zelf op zoek waren gegaan in de natuur naar de edelherten tijdens deze stressvolle periode, was de verstoring niet te overzien. Het Nationaal Park heeft een aantal kuddes die het inmiddels prima vinden dat op korte afstand vele honderden mensen zich verzamelen om hun paargedrag te observeren. Ze grazen rustig rond en storen zich niet aan de vele mensen die na hun werk het spektakel komen gadeslaan. En deze mensen hebben niet alleen een waanzinnige avond maar steunen met hun dagelijkse bezoek ook nog eens het werk van het Nationaal Park.

Het moment dat het plaatshert het strijdtoneel betreedt is best indrukwekkend. Het is duidelijk wie hier de baas is!

Het moment dat het plaatshert het strijdtoneel betreedt is best indrukwekkend. Het is duidelijk wie hier de baas is!

Is het dan geen dierentuin? Nog buiten dat ik het antwoord op deze vraag niet heb vraag ik mij de relevantie van deze vraag af. Wanneer iemand zich 10 meter van de weg waagt zijn de herten weg. Dus blijkbaar zijn ze nog dermate wild dat de mensen op de weg wel veilig is maar mensen van de weg niet meer. Ze hoeven niet te komen, er zijn genoeg plekken waar je je ze niet kunt vinden. Toch komen ze, mede dankzij het voer maar ondanks de vele mensen.

En als deze herten gedijen, bronsten en paren terwijl mensen in camouflage pakken en met hun lange telelenzen dit aanschouwen… dan is het toch een win-win situatie voor iedereen? Dit is eco-toerisme, hetzelfde principe als waarmee de berg gorilla’s in het Virunga gebergte voor uitsterven zijn behoed.

Juist door niet op statief te fotograferen juist door niet die lange vaste telelens mee te nemen maar een zoomlens ben ik zó flexibel dat ik laag bij de grond door de intens paarse heide heen deze hindes kan vastleggen.

Juist door niet op statief te fotograferen juist door niet die lange vaste telelens mee te nemen maar een zoomlens ben ik zó flexibel dat ik laag bij de grond door de intens paarse heide heen deze hindes kan vastleggen.

“Gaan we dan alleen bij de heide staan?” vraagt Stefan aarzelend. “Nee, natuurlijk niet. Net als in mijn andere items wil ik ook hier twee locaties meenemen. Eerst met het licht in de rug bij de wildbaan en daarna met tegenlicht naar het Reemsterveld. Zo laten we zien wat er allemaal mogelijk is”.

Soms kan een andere bewerking helpen om een uniek en dramatisch beeld te creëren. Zoals hier een zwart-wit beeld van het plaatshert.

Soms kan een andere bewerking helpen om een uniek en dramatisch beeld te creëren. Zoals hier een zwart-wit beeld van het plaatshert.

Het licht wordt langzaam warmer en mooier. Ik merk dat Stefan ongeduldig wordt en kan hem geen ongelijk geven. Het is tijd om een stuk meer zuidwaarts te rijden, andere lichtval, andere omstandigheden, andere kudde. We zijn niet de enigen, menigeen is al in zijn auto gestapt op weg naar het Reemsterveld. Wij volgen de gestage lijn met auto’s.

Als het licht nou niet spectaculair is, zijn er nog steeds mooie beelden te maken. Ik ben ver weg van de rest van de mensen gaan staan om het hoge gras in de voorgrond te hebben in plaats van het grasveldje. Het koppel steekt nu mooi boven het hoge gras uit, een zacht soort licht omgeeft de foto.

Als het licht nou niet spectaculair is, zijn er nog steeds mooie beelden te maken. Ik ben ver weg van de rest van de mensen gaan staan om het hoge gras in de voorgrond te hebben in plaats van het grasveldje. Het koppel steekt nu mooi boven het hoge gras uit, een zacht soort licht omgeeft de foto.

Het licht wordt mooi, de zon gaat onder en werpt een warm en zacht schijnsel over het landschap. De fotografen houden hun adem in, als de herten nu maar op de goede plek willen gaan lopen, op de heuvel of juist in het veld. Iedereen heeft zijn plek ingenomen, we praten hier over één ‘plaatsherten’ en honderden ‘plaatsfotografen’. En ook hier merk ik al snel dat ik anders te werk ga.

Het gouden licht waar ik zo dol op ben. Ik zorg ervoor dat de lage zon precies boven het hert staat, en puzzel net zo lang tot ik dit gouden licht in mijn beeld zie verschijnen.

Het gouden licht waar ik zo dol op ben. Ik zorg ervoor dat de lage zon precies boven het hert staat, en puzzel net zo lang tot ik dit gouden licht in mijn beeld zie verschijnen.

Voor het item filmt Stefan mij met statief en telelens maar al snel erna breng ik beide terug naar de auto en ga ik met mijn zoomlens aan de slag. Door te lopen kan ik telkens het perfecte licht te pakken krijgen. Ik fotografeer tussen mensen door en zelfs onder benen, loop niemand in de weg maar weet wel het voor mij perfecte moment te pakken te krijgen.

Het gouden licht geeft een schitterende toning van geeltinten en door de steeds kouder wordende lucht burlt het hert er niet alleen het indringende geluid maar ook een ademwolkje uit.

Het gouden licht geeft een schitterende toning van geeltinten en door de steeds kouder wordende lucht burlt het hert er niet alleen het indringende geluid maar ook een ademwolkje uit.

 

De zon is bijna onder… zou hij nog een keer op de heuvel willen staan als silhouet?

De zon is bijna onder… zou hij nog een keer op de heuvel willen staan als silhouet?

 

Achter de hindes aan… Door snel te bukken en vanaf de knie te fotograferen krijg ik een perfect silhouet op de heuvel met het licht van de inmiddels ondergegane zon.

Achter de hindes aan… Door snel te bukken en vanaf de knie te fotograferen krijg ik een perfect silhouet op de heuvel met het licht van de inmiddels ondergegane zon.

 

Het hoeft allemaal niet beeldvullend! Wees tevreden als je geen dure spullen hebt, dit beeld had je ook met een compact camera kunnen maken!

Het hoeft allemaal niet beeldvullend! Wees tevreden als je geen dure spullen hebt, dit beeld had je ook met een compact camera kunnen maken!

 

De laatste burl voor het licht echt helemaal weg is…

De laatste burl voor het licht echt helemaal weg is…

En met deze laatste burl zien we langzaam de auto van de boswachter naderen. Hij maant ons vriendelijk dat het tijd is om het park te verlaten. Geeft niets, het was een prachtige avond. Zelfs voor mij, die er niet van houdt om tussen honderden anderen te staan met het risico op allemaal hetzelfde beeld was het een schitterend avontuur. Binnenkort maar eens terugkomen met mijn oudste dochter om haar eerste spiegelreflex camera uit te proberen…

 
Daar is ze dan, mijn nieuwe vriendin… de Sony Alfa 6000

Review Sony Alpha 6000: Johan gaat vreemd…

 

Deze review is eerder gepubliceerd op Photofacts, klik hier.

Van 20kg spiegelreflex geweld naar 350g hybride

Ik zal eerlijk bekennen dat ik best wat sceptisch keek toen CameraNU.nl mij belde of ik de Sony Alfa 6000 wilde testen. Weliswaar niet de nieuwste camera meer maar dat was niet de basis van mijn optrokken wenkbrauwen. Als beroepsfotograaf ben ik gewend aan 20kg op mijn rug, bewapend met 2 zware spiegelreflex camera’s, tussen de 6 tot 8 objectieven, allerlei attributen als hoekzoekers en flitsers en niet te vergeten een zwaar statief. Als je dan het doosje openmaakt en er komt een camera uit die net groter en zwaarder is dan mijn telefoon, moet je best glimlachen. Maar ook moest ik mij er toe zetten om hem mee te pakken. Ondanks de kennis dat ik hier niet te maken heb met een volwaardige spiegelreflex vervanger (APS-C sensor met 24Mp!) is mijn eerste gevoel toch van een compact camera. Gewoon puur wegens de grootte. Maar dat gevoel is van korte duur… zeker na mijn eerste wandeling door het bos.

Onze husky gaat bijna altijd mee en is dan ook een dankbaar onderwerp

Maxi-camera in mini-huisje

Ik ben een man. En mannen lezen geen manuals. En dus ga ik lekker onder het genot van een zelfgemaakte cappuccino aan de slag met het uitvinden van wat deze camera kan en hoe je hem moet bedienen. Mijn ervaring met Sony is niet zo groot, van heel lang geleden weet ik nog dat de bediening toen nog niet zo intuïtief was maar daar blijkt nu niets meer van. Hij oogt hetzelfde als elke spiegelreflex, dezelfde standen en mogelijkheden. Al heel snel lukt het mij om hem net zoals mijn spiegelreflexen in te stellen. Achterwieltje om de belichting te regelen, bovenwiel voor diafragma, ISO en andere instellingen die je snel nodig hebt zijn makkelijk binnen handbereik en zoomen gaat gewoon met een zoomring. De lens zoomt elektronisch wat voor mij even wennen is, maar dat went snel. Ook ben ik erg blij met een echte zoeker, ik hou er gewoon nog steeds niet van om foto’s te maken terwijl ik op de achterkant van een camera moet kijken. De zoeker is wel een LCD scherm, het is geen spiegelreflex camera. En dat is voor mij misschien nog wel het grootste wen-punt. Toch reageert de zoeker snel en accuraat, fraaie is dat alle instellingen meteen ook in de zoeker zichtbaar worden zoals mijn geliefde diffractie (zie verderop). Apart is wel dat als je je foto bekijkt je dit ook door de zoeker kunt doen… met heftig zonlicht toch wel een aardige feature.

De kleuren zijn helder en scherp

Het scherm op de achterkant is kantelbaar wat voor macro en andere laag-bij-de-grondse-activiteiten erg handig is. Jammer vind ik dan wel dat het scherm niet ook naar de zijkant kantelbaar is zoals je bij veel spiegelreflex camera’s ziet. Dat had hem voor mij afgemaakt. Oh ja, bouw dan meteen touchscreen in, ook al weet ik dat deze het niet heeft, op de een of andere manier nodigt hij zo uit om erop te typen dat ik mij bijna dagelijks erop betrap te proberen met mijn vingers door het menu te scrollen.

Samen in het bos, tegenlicht en bokeh is een combinatie waar iedere natuurfotograaf van smult maar niet iedere camera goed mee om kan gaan.

Met het gevoel van een compact in gedachten werd ik verrast toen bleek dat niet alleen de specificaties spiegelreflex waardig waren (24Mp APS-C en schieten in RAW formaat) maar ook de ranges van instellingen: diafragma van 3.5 tot 22, sluitertijden van 30” tot 1/4000, ISO range tot zelfs 25.600 en belichtingscompensatie tot maar liefst +/- 5 stops! Daarmee kun je er mee aan de slag alsof het een spiegelreflex is en dat voor een stuks lagere aanschafprijs! Om nog maar te zwijgen van het luttele gewicht.

Maar… de kleine a6000 houdt zich prima, kleuren knallen, overbelichting valt mee en nauwelijks flare.

Geen labtesten maar prijktijk, ik test op wat ik belangrijk vind!

Reviews en testen van deze (en andere) camera zijn er genoeg te vinden op het net. Ik heb dan ook geen volwaardige labtest uitgevoerd, is voor mij niet van belang. Ik heb de camera getest tijdens mijn werk, met mijn soort beelden en in de omstandigheden waarin mijn camera’s moeten presteren. En dat is o.a. in de nacht. Zo is ruis voor mij normaalgesproken niet echt een issue maar als je ’s nachts fotografeert doe je dat juist graag met hoge ISO. Hoge lichtgevoeligheid maar de camera enerzijds ook gevoelig voor de kleinste sterren maar ook kun je met minder lange sluitertijden aan de slag zodat de kans op bewogen sterren door de draaiing van de aarde wordt verkleind. Nu had ik afgelopen week helaas weinig mogelijkheden om sterren vast te leggen en CameraNU.nl en Sony wilde toch graag mijn gevoel en oordeel. Dus heb ik een test gedaan van ruis en nachtfotografie bij Kasteel Amerongen.

100% crops met verschillende ISO waarden.

Hoewel hij tot 25.600 kan zie je vanaf 6400 de ruis wel heel duidelijk aanwezig, op ISO 25.600 komt daar ook nog eens een duidelijk roodzweem aan kleurruis bij. Onder de ISO800 presteert de a6000 prima en wat mij betreft (voor mij hoeft ruis echt niet volledig afwezig te zijn) is de camera tot ISO 3200 prima bruikbaar. En daarmee is hij prima geschikt voor mijn werk als nachtfotograaf.

Kasteel Amerongen in de nacht, ISO 1600, f/3.5 en 15” sluitertijd.

Ik heb de ruisonderdrukking voor lange sluitertijd altijd standaard uit staan en ook in dit beeld. Daarom hierbij een tweetal 100% crops uit het beeld om te kijken naar de ruis bij ISO1600 bij 15” lange belichting. Hoewel de ruis wel degelijk aanwezig is, verstoort het niet het totaalbeeld en is hij ook in deze omstandigheden prima bruikbaar.

100% crops om de ruis bij hoge ISO & lange sluitertijd te bekijken

ISO 6400 met 30” sluitertijd en f/11 voor de diffractie (sterretjes) van de lampen. Er zijn duidelijke flare vlekjes te zien en de ruis in de donkere partijen wordt wel duidelijk zichtbaar. Maar dit zijn wel extremere omstandigheden!

Kan een kleine camera wel goed scherpstellen?

Ik ben gewend aan twee dijken van camera’s met indrukwekkende autofocus maar tevens werk ik veel met manual focus, met name met landschappen of macro en natuurlijk in de nacht. Dat de a6000 met een prijs van nog geen 20% van mijn laatste aanwinst en een klein lensje niet de focus van mijn bakbeest bij kan houden is geen verrassing maar ook voor mij geen teleurstelling. Toch moet de focus het wel gewoon doen en ook daarin verrast de Sony mij absoluut. Met maar liefst 11fps schiet mijn kleine vriendinnetje sneller dan de schaduw van mijn 6x zo dure grote broer. Hierin is een spiegelloze camera gewoon in het voordeel, geen spiegel is geen bewegende onderdelen en daarmee staat de weg vrij voor een genadeloze mini-mitrailleur. En ook nog eens prima accuraat! Wel merk je dat in matige lichtomstandigheden hij het een stuk minder doet dan mijn spiegelreflexen, maar de diverse modussen van AF doen allen precies wat ze moeten doen.

En de manual focus? Dat is even zoeken want je hebt maar één ring aan het objectief. Ik was even bang hier het echte compact gevoel te gaan krijgen door met een knopje op de achterkant te moeten focussen. Maar nee, daar heeft Sony iets handigs voor bedacht: in manual focus modus fungeert de zoomring van het objectief ineens als scherpstelring. Kun je dan nog wel zoomen? Ja hoor, want op het objectief zit nog een schuif waarmee je dan kan zoomen. Weliswaar zoomt dat wat schokkerig en niet zo lekker als met de ring maar als je handmatig wilt scherpstellen heb je vaak je brandpuntsafstand al vooraf bepaald. Prima oplossing wat mij betreft!

Genoeg gebabbeld… weer aan de slag

... met waarvoor ze is bedoeld, lekker buiten kijken hoe ze presteert in het bos met mijn geliefde sfeerelementen: zonnestralen.

 

Kijk lieverd, daar is je volgende opdracht, ‘mijn’ zonnestralen… maak er wat van!

 

Mooi contrast en prachtige kleuren, geen uitbijting en lekker sfeervol.

 

Ook diffractie (sterretje van de zon bij hoog diafragma) doet ze prima, slechts één klein flare vlekje. Niet slecht! Leuk is ook dat je het sterretje ook meteen in je zoeker ziet op het moment dat je het diafragma ophoogt tot, in dit geval, f/16.

Eindoordeel

Tja, het moment van de waarheid. Wat zegt deze 20kg-zeulende-speigelreflex-verslaafde-natuurfotograaf over zijn kleine vriendinnetje? Ben ik om? Ja en nee. Ze gaat mijn vertrouwde spullen niet vervangen. Voor mij blijft een camera waarbij ik door dezelfde lens kijk als waar ook de foto wordt gemaakt èn waarbij ik ècht kijk en niet naar een LCD scherm toch verreweg het fijnste. Daarnaast is er ook bouwkwaliteitsverschil, mijn spiegelreflexen laat ik rondslingeren in het gras, objectieven en camera’s kunnen tegen (fikse) stootjes, door de grootte werken ze voor mij makkelijker en alles voelt steviger en stabieler aan. Maar dat heeft wel een prijs (om nog maar te zwijgen van je rug). De Sony a6000 is veel ieler, knopjes kleiner die met handschoenen redelijk onvindbaar zijn maar de resultaten zijn indrukwekkend! Ze presteert misschien niet zó goed beeldtechnisch gezien maar ik werk wel in extreme omstandigheden. Als je als camera + objectief van ver onder de 1000 euro met mij mee mag de nacht in met acceptabele ISO waarden tot 3200 dan laat je je toch wel van een waardige kant zien! Daarnaast past ze gewoon in een hoekje van de tas en geeft ze mij de mogelijkheid om als extra backup mee te gaan. En dat wil wat zeggen… want ik ben erg kritisch als het gaat om wie er mee mag in de tas! En als het schermpje nu alle kanten uit kon klappen en voorzien was touchscreen was hij voor mij helemaal af geweest!

Nog één keer samen genieten

Nog één keer samen genieten

Wat mij betreft heeft Sony met deze camera een geweldige ontwikkeling ingezet, mensen die niet willen zeulen met tientallen kilo’s of zoeken naar iets betaalbaars halen met deze camera’s een kleine maar tevens perfect alternatief in huis. Zeker als je ook zaken als wifi of NFC (voor mij niet echt van belang) gebruikt heb je een volwaardige camera. Kortom … nee, ik keer weer terug naar mijn eigen partners maar ik zal toch vaker vreemd blijven gaan met mijn nieuws vriendinnetje dan ik vooraf had ingeschat.

Ja meisje… jij mag blijven!

Ja meisje… jij mag blijven!

 
Ultiem onderwerp en test voor de nieuwe Canon 5D Mark IV: ISO6400

Review: eerste veldervaringen met de nieuwe Canon EOS 5D Mark IV

 

Deze review is eerder verschenen als blog bij CameraNU.nl, zie hier.

De specificaties...

Alle technische zaken van de camera kan iedereen zelf lezen maar de belangrijkste cijfertjes zijn zijn de 30,4Mp fullframe, ISO tot maar liefst 32.000 (uitbreidbaar tot 102.400), 7 fps, 4K filmen tot 30fps (full HD tot 60 fps), het nieuwe dual pixel RAW waarmee je achteraf micro aanpassingen aan je scherpstelling kan doen, de nieuwe Digic 6+ processor, 61 AF punten waarvan 41 crosstype en verder touchscreen, NFC, Wifi en GPS. Een hele mond vol aan cijfers en technische zaken. In hoeverre deze zaken voor jou van (of mij) van belang zijn is moeilijk te zeggen. Eerlijk is eerlijk, wat je nooit hebt gehad op je camera mis je ook niet... maar nieuwe features brengen wel nieuwe mogelijkheden. Deze review is niet gebaseerd op exacte grafieken of metingen, het zijn puur mijn ervaringen met deze camera.

Bediening

Het gevoel en de bediening lijken erg op mijn Canon 7D mark II wat ik erg prettig vind, twee body’s die nagenoeg gelijk aanvoelen en bediend worden, dan hoef je niet te zoeken of je te vergissen. Tot nu toe heb ik gewerkt met de Canon 5D Mark II samen met de 7D II en dan is er behoorlijk wat verschil in bediening want samenwerken niet makkelijker maakt. Nu is alles gelijk, van grootte oculair (handig voor je hoekzoeker) tot hoe de life-view en filmen aan toe, incl. zelfs de aan/uit schakelaar. Enige waaraan je snel beide camera's kunt onderscheiden is dat de 7D een flitser heeft...

Dag 1: meteen aan de slag met de boomkikkers

Meteen de eerste dag ben ik naar Drenthe getogen om vandaar door te reizen voor 4 dagen naar Schiermonnikoog. In deze dagen heb ik de 5D4 eens goed aan de tand gevoel en gekeken hoe hij presteert in mijn takken van de natuurfotografie: macro, landschap, nacht en dieren. Dus… koerier net de straat uit, snel accu erin… eeh… leeg… eeh… gelukkig nog voldoende accu’s van de andere camera’s… kijken of hij werkt en op weg. Met de camera nog maar nauwelijks in bezit ging de reis via Drenthe naar Schiermonnikoog. In Drenthe op bezoek gegaan bij een collega fotograaf om samen met hem op zoek te gaan naar boomkikkers. Door de lange rit was ik niet zo vroeg ter plaatse en was het inmiddels al behoorlijk warm en het licht al lekker hard. Sommige fotografen zeggen dat je niet kan fotograferen met hard licht maar ik vind dat een goed fotograaf overal mee kan omgaan. Natuurlijk kun je dan je toevlucht zoeken tot schaduw (of paraplu) maar juist het harde contrast trekt mij niet alleen… gaf mij ook de mogelijkheid om te zien hoe de camera daarmee omgaat.

Piepkleine boomkikkers, de continue autofocus (AI-servo) compenseert prima voor mijn eigen beweging en levert bij f/2,8 perfecte scherpte op

Piepkleine boomkikkers, de continue autofocus (AI-servo) compenseert prima voor mijn eigen beweging en levert bij f/2,8 perfect escherpte op

Bewapend met de Canon EF 100mm f/2.8L Macro ben ik de piepkleine boomkikkertjes te lijf gegaan met de autofocus van de 5D4 testend. Na de 5D Mark II is het een verademing. Ik ben de 7D Mark II gewend en het is fantastisch een full frame camera in handen te hebben met dezelfde accurate en snelle autofocus. Het verschuiven van focuspunten levert een perfect scherp beeld op en ik liet al snel mijn Benro statief staan om heerlijk uit de hand te fotograferen. Bijna alle macro beelden op f/2.8 geschoten, juist om de accuraatheid van de AF te testen… en nagenoeg alles perfect scherp!

 

 
 
Lowkey beeld, heel fraai met hard zonlicht

Lowkey beeld, heel fraai met hard zonlicht

HighKey, eveneens mooi met hard zonlicht :-)

HighKey, eveneens mooi met hard zonlicht :-)

 
 

 

Dag 2 t/m 4: Aan de slag in de nacht op de donkerste plek van Nederland: Schiermonnikoog

Ik voel mij echt ‘natuurfotograaf’, geen wildlife, macro of landschap. Ik fotografeer natuur – liefst de sfeer en indruk - en als daar een macro, dier of landschapsbeeld bij hoort fotografeer ik dat. Als ambassadeur van de Nacht van de Nacht wil ik iedereen de echte sfeer van de nacht laten beleven, hoe het is als het ècht donker is. En waar beter kun je dat vastleggen dan op de donkerste plek van Nederland… Schiermonnikoog.

Nachtfotografie is gebaat bij hoge ISO. Raar misschien want je zou juist van statief een lage ISO verwachten. Toch krijg je met een hoge ISO de meeste sterren te zien en mijn doel was het hemellichaam met de meeste sterren… de melkweg. Met mijn 5D Mark II ging ik nooit hoger dan ISO1600 (enkele uitstapjes daargelaten), de 7D Mark II kan prima overweg met ISO 3200 of zelfs 6400 maar nog hoger te gaan met weinig noemenswaardige ruis is de droom voor iedere nachtfotograaf. De 5D Mark IV kan maar liefst tot ISO 32.000 maar dit weekend heb ik vooral op ISO 12.800 geschoten. Gewoon om te kijken hoe hij voor mij presteerde. Bewapend met de Samyang 14mm f/2.8 ben ik de diep donkere kwelders in getogen, wachtend tot de maan was ondergegaan na 24:00 en heb gefotografeerd met ISO 12.800, f/2.8 en 30” sluitertijd (deze keer mijn statief maar wel gebruikend).

Wat ruis betreft ben ik enorm onder de indruk. Ik zie minder ruis op 12.800 dan met mijn Mark II op 1600, kleuren worden perfect weergegeven en het is voor mij een koud kunstje zelfs de gaswolken van de melkweg mooi weer te geven.
Om de ruis goed in beeld te brengen heb ik de vuurtoren van Schiermonnikoog als onderwerp gekozen, altijd een leuk object omdat je met de juiste instellingen de stralen mooi weer kunt geven. Een sluitertijd van ca. 1” is ideaal maar in de donkere nacht betekent dat ofwel een zeer lichtsterke lens ofwel een erg hoge ISO. Normaal pak ik dan de Samyang maar sons wil je iets kunnen inzoomen. Daarom nu mijn Canon EF 16-35mm f/4.0L gebruikt en de ISO lekker opgehoogd
Onderstaande beeld is het volledige beeld waaruit ik 100% uitsnedes heb genomen met verschillende ISO waarden.

100% crop met verschillende ISO's, de Canon 5D mark IV is zeker t/m ISO 12.800 prima bruikbaar!

100% crop met verschillende ISO's, de Canon 5D mark IV is zeker t/m ISO 12.800 prima bruikbaar!

Ik ben oprecht verrast door de grote bruikbaarheid van ISO 12.800 moet bekennen dat ik helaas vergeten ben om ook 25.600 en 32.000 te testen. Maar dat komt nog wel een keer… voor nu en mij is dit al geweldig en geeft enorme mogelijkheden zoals de vuurtoren met de grote beer of een selfie met hoofdlampje (erg populair op het moment)

 
 
selfie met vuurtoren, ISO 12.800 en 0,8" op f/2.8

selfie met vuurtoren, ISO 12.800 en 0,8" op f/2.8

De melkweg is gebaat bij goede hoge ISO: ISO 12.800, f/2.8 en 30"

De melkweg is gebaat bij goede hoge ISO: ISO 12.800, f/2.8 en 30"

Strijklicht over het strand in de vroege morgen

Strijklicht over het strand in de vroege morgen

 
 

Eeuwige gepuzzel met het dynamisch bereik: zonsopkomsten

Landschapsfotografen weten dat dynamisch bereik, oftewel het potentieel aan licht/donker contrast wat de camera kan weergeven zonder dat donkere partijen zwart dichtlopen of witte partijen uitbijten, zeker bij zonsop- of ondergangen de grootste uitdagingen zijn. En uiteraard ben ik die aangegaan. Een fraai beeld van de zonsopkomst is waarbij je werkt met diffractie, de zon sneakt net ergens achter vandaan (in dit geval een klein duintje) en door gebruik te maken van een groot diafragmagetal gaat de zon ‘stralen’. Omdat je echter de zon vol in beeld hebt krijg je al snel een silhouet van de voorgrond of een zwaar uitgebeten zon. Dan zijn of grijsverloopfilters of HDR de meeste gebruikte toevluchtsoorden. Maar ik wilde nu juist eens weten wat de potentie was van de camera. Zonder lab testen of grafieken heb ik de proef op de som genomen. Onderstaand beeld is rechtstreeks uit de camera en vervolgens heb ik de donkere partijen fiks opgelicht en de lichte partijen donkerder gemaakt. Gewoon om eens te zien welk een potentie er nog in het beeld zat en hoe de ruis zou gaan versterken.

 
 
Origineel: Gemaakt op 20mm (met mijn EF 16-35 f/4L), f/22, ISO100 en 1/30” vanaf statief.

Origineel: Gemaakt op 20mm (met mijn EF 16-35 f/4L), f/22, ISO100 en 1/30” vanaf statief.

Nabewerkt in Lightroom: schaduwen volledig opgelicht en highlights teruggedrongen

Nabewerkt in Lightroom: schaduwen volledig opgelicht en highlights teruggedrongen

 
 

Wederom ben ik erg onder de indruk van de mogelijkheden. Uit één enkele belichting kan ik bijna een HDR achtig beeld creëren, zoveel informatie zit in de RAW file. Dit heeft heel veel potentie en maakt HDR of exposure blending een stuk minder noodzakelijk. Daarna heerlijk verder geschoten met de groothoek, deze keer wel in combinatie met mijn Benro filters, simpelweg omdat ik er zo graag mee werk en ook daarbij wil weten hoe camera en filters met elkaar overweg gaan.

Het warme strijklicht over de ribbels op de embryonale duinen

Het warme strijklicht over de ribbels op de embryonale duinen

Laatste tak van sport in de natuurfotografie: dieren

Schiermonnikoog staat bekend als vogeleiland dus dat zou wel goedkomen. Nu waren er door het warme weer helaas nog niet zoveel doortrekkers die het eiland onderweg naar het zuiden als rustplaats even aandoen. Het was even zoeken. Groot was dan ook mijn geluk toen op het strand een jonge zeehond bleek te liggen die van het warme zonnetje aan het genieten was. Rustig naderbij gekropen was de zeehond weliswaar nieuwsgierig maar niet bang. Aan het spoor op het strand te zien was hij prima mobiel maar bij mij verroerde hij zich niet, geeuwde luid, rolde in de zon en genoot van warmte en mijn aandacht. Samen met mijn geliefde grote-dieren-lens, de Canon EF 100-400mm f/4.5-5.6L II kroop ik met de 5D4 al tijgerend naderbij.

 
 
Luierende zeehond, ISO400 op 400mm, f/5,6 en 1/2000

Luierende zeehond, ISO400 op 400mm, f/5,6 en 1/2000

Even opkijken in het mooie ochtendlicht

Even opkijken in het mooie ochtendlicht

 
 

Wederom verbaast mij de snelle en acurate autofocus. Net als bij de 7D Mark II is de autofocus volledig instelbaar en kun je de AI servo helemaal naar je eigen hand zetten. Daarbij kun je tracking en focus op elkaar inregelen of gebruik maken van diverse voorkeursstanden voor de snelle continue focus. Ondanks beweging van de zeehond en wisselend licht werkten lens en camera perfect samen. Met 7fps ratelde hij dat het een lieve lust was en vervloekte ik mijzelf zachtjes voor het vele nabewerken later. Natuurlijk wilde ik ook tegenlicht uitproberen en ik mocht zowaar van positie veranderen. Wandelaars en zelfs een fietser maakt het voor mij mogelijk om een aantal andere opnames te maken waaronder een highkey.

 
 
Hoog contrast met tegenlicht

Hoog contrast met tegenlicht

Highkey effect met hard tegenlicht

Highkey effect met hard tegenlicht

 
 

Toen de zeehond mij nog niet zat was kon ik toch niet laten om nog de 16-35 erop te zetten en nog wat dichterbij te kruipen. Dit laatste beeld was voor mij het ultieme genot… zowel voor zeehond als voor mij.

Ultieme ontspanning... in groothoek

Ultieme ontspanning... in groothoek

En daarmee heb ik dit fantastische dier alleen gelaten en teruggekeerd naar de wal.

Veel heb ik nog niet kunnen testen zoals de dual pixel raw, het hele filmen, de GPS, wifi connectie of NFC. Maar een snelle test van de AF tijdens life view deed de verbazing weer torenhoog rijzen. Met je vinger tik je op het scherm waar hij scherp moet stellen en in een fractie van een seconde is hij scherp, een tikje ergens anders verlegt binnen eveneens een fractie van een seconde de scherpte. Indrukwekkend.

Als echte fotograaf heb ik vooral gefotografeerd, het testen van features puur om het testen is niet echt aan mij besteed. Ik moet er een doel mee hebben dan ga ik het testen. Maar van wat ik heb gezien en ervaren de laatste 4 dagen hebben mijn wachten meer dan beloond. Ik kan niet oordelen over of je moet upgraden vanaf de Mark III of zelfs een vergelijk maken met de 1D X maar voor mij is de 5D4 dé camera. Zoals de 5D2 dat 7 jaar geleden ook was!

Een weekje later: de Finse herfst met noorderlicht en beren!

Even later ondernamen mijn nieuwe maatje en ik voor maar liefst de 13e keer de overtocht naar Finland voor de herfstreis met cursisten. En ook daar heb ik heerlijk de nieuwe Canon 5D Mark IV verder kunnen uitproberen. Vooral veel gefotografeerd en geprobeerd, geen labtesten uitgevoerd of features bekeken maar vooral wennen en mee leren werken. Dat dit gelukt is getuige onderstaande beelden!

Overzichtsbeeld van beren familie bij warm avondlicht, gemaakt met Canon 70-200 f/2.8 IS L II

Overzichtsbeeld van beren familie bij warm avondlicht, gemaakt met Canon 70-200 f/2.8 IS L II

 
 
Waanzinnig: hij focust nog wanneer ik al helemaal niets meer ziet!

Waanzinnig: hij focust nog wanneer ik al helemaal niets meer ziet!

Geen zon, geen mist, geen mooi warm ochtend licht: slechts grauw en grijs... maar wat een sfeer!

Geen zon, geen mist, geen mooi warm ochtend licht: slechts grauw en grijs... maar wat een sfeer!

 
 
Lange sluitertijden met water en herfstkleuren

Lange sluitertijden met water en herfstkleuren

Bijna nacht... het blauwe licht werpt een heel aparte sfeer over het landschap

Bijna nacht... het blauwe licht werpt een heel aparte sfeer over het landschap

de melkweg mèt noorderlicht... de kracht van hoge ISO

de melkweg mèt noorderlicht... de kracht van hoge ISO

 
Geen zon, geen mist, geen mooi warm ochtend licht: slechts grauw en grijs... maar wat een sfeer!

Zo lang er structuur is…. is er hoop!

 

Rustig en ontspannen

Wanneer de zon schijnt, het licht mooi en warm is en de meren gaan dampen... komt er onrust in mij naar boven. Dan wil ik niet alleen genieten maar weet ik ook niet waar ik moet beginnen met fotograferen. Dan brul ik overal tips en trucs, jaag ik mensen op omdat ik weet dat het licht snel kan veranderen en dat je niet al te veel tijd hebt om van het mooiste moment te genieten. Het grauwe en grijze weer bracht echter rust. Het licht is een uur later niet wezenlijk anders, wolken drijven gestaag voorbij en het geeft een ieder alle mogelijkheden om bezig te gaan met compositie, instellingen en creativiteit om het goede beeld te bepalen. En die ontspanning kwam ook over mij, mijn ongenoegen over het licht verdween langzamerhand en ik begon de schoonheid van saai weer te zien. 

Kleuren worden intenser en wanneer er ook maar enige structuur in de lucht zit kun je de wolken heerlijk benadrukken.

Kleuren worden intenser en wanneer er ook maar enige structuur in de lucht zit kun je de wolken heerlijk benadrukken.

Wolken en lucht

Mijn eerste ingeving bij dit weer is om gebruik te maken van de juist veel intensievere kleuren. Licht maakt kleuren vaal, grauw weer intensiveert ze. Meestal gebruik ik dit weer om mij te focussen op details, met macro of telelens ga ik kleine onderwerpen te lijf of speel met zaklampjes of flitsers omdat door de afwezigheid van zon ik juist mijn eigen lichtval kan creëren. Het liefst laat ik de lucht dan weg, die voegt niets toe, bijt vaak uit en zorgt ervoor dat je blik naar de oninteressante lucht gaat i.p.v. in de voorgrond blijft. Maar op de een of andere manier was ik deze week juist gebiologeerd door de lucht. De weinige structuur in combinatie met gradiënt filters geeft juist een donkere spannende sfeer en die sfeer heb ik opgezocht. 

Voorbijtrekkende wolken, juist niet té lange sluitertijd om de donkere structuur te behouden

Voorbijtrekkende wolken, juist niet té lange sluitertijd om de donkere structuur te behouden

Blauwe uurtje

En hoe meer ik het grauwe weer begon te waarderen, hoe meer ik het donkere op ging zoeken. Het enige moment dat we de zon hebben zien ondergaan heb ik tijdens de feitelijke zonsondergang alleen maar deelnemers geholpen en begeleid. Pas toen er echt geen kleur meer in de lucht was en het blauwe uurtje was aangebroken ben ik aan de slag gegaan met mijn donkere landschappen. Heftig filtergebruik benadrukt het spannende en soms bijne enge van het landschap.

Geflitst? Werd meteen gevraagd. Nee. combinatie van uitgebeten witte takken en creatief filtergebruik.

Geflitst? Werd meteen gevraagd. Nee. combinatie van uitgebeten witte takken en creatief filtergebruik.

Verslavend

Je merkt pas hoe verslavend het werken met donkere omstandigheden is als je merkt dat je zo lang doorgaat dat je camera moeite krijgt met scherpstellen. Het licht is weg en alles lijkt in donker gehuld. Dan bemerk je pas wat er nog aan mogelijkheden voor je openliggen. Het weinige licht is speciaal, blauwig, water bijt bijna uit. Ik heb nog nooit zo genoten van 'slecht fotoweer'.

Bijna nacht... het blauwe licht werpt een heel aparte sfeer over het landschap

Bijna nacht... het blauwe licht werpt een heel aparte sfeer over het landschap

 

Ik fotografeer toch al behoorlijk lang maar probeer open te blijven staan voor nieuwe invalshoeken. Maar wel merk ik dat dat moeilijk is als je steeds onder dezelfde omstandigheden naar buiten gaat. Facebook is daar een groot voorbeeld van, is er ochtendmist dan wordt je overspoeld door sfeervolle ochtendmist beelden met tegenlicht. Prachtig, maar wel veel van hetzelfde. Eigenlijk moet je jezelf dwingen om eens onder ogen te zien welke omstandigheden voor jou het minst interessant zijn... en juist dan naar buiten gaan. Ik snap wel dat het frustrerend kan werken, met één been ben je alweer thuis om andere dingen te gaan doen want dit is niet jouw weer. Daarom was deze week in Finland zo zalig, ik moest wel naar buiten, deelnemers wilden graag begeleid worden en met een enorm portfolio van 12 voorgaande reizen was er voor mij geen enkele noodzaak om nog iets te moeten fotograferen. En toen ik eenmaal die rust had gevonden, zag ik ineens de structuur in mijn chaos.

Blijf altijd hopen!

"Zolang er structuur is... is er hoop" werd mijn gevleugelde uitspraak. Krijgen we nog noorderlicht werd veel gevraagd? Dan keek ik naar boven, naar de grauwe grijze lucht, peinsde eens goed en vertelde dan "... er is structuur... dus?". Dan was het even stil en kreeg ik steevast als antwoord: "...dan is er hoop!". En zo bleven we de hele week hard werken en vooral hoop houden. De avond bij de beren klaarde het ietsjes op maar op de terugweg begon het zelfs te regenen. De laatste dag van de reis was het grijs en grauw en na de afsluitende maaltijd met rendierstoofpot was het grijs. Tijdens de eindpresentatie van alle Top5 beelden begon het voor het eerst die week op te klaren en vlak vóór de laatste aan de beurt kwam om zijn trotsen te laten zien kwam mijn maatje Finn binnenstormen met de mededeling dat hij flauw noorderlicht had gezien.

En dus zo snel mogelijk dik inpakken, busje in en naar een voor ons bekende goede noorderlicht plek. Eenmaal daar konden we eindelijk genieten van sterren en een groen (voor het ogen niet zichtbaar) schijnsel. "Maar ik wil het zo graag met eigen ogen zien!". Dan keek ik weer omhoog.. en nog voor ik wat kon zeggen hoorde ik een zucht achter mij... "jaja, er is structuur... dus is er hoop!". Maar het werd niet beter, de groep was al bijna weg naar de bus tot ik door de nacht heen schreeuwde "Niet weggaan! ik zie dansende groene slierten... NU!!!"

1:45u op de allerlaatste nacht... het hopen is beloond!

1:45u op de allerlaatste nacht... het hopen is beloond!

Dus, ziet het er uitzichtloos uit? Is de lucht grauw en grijs? Lijkt de dag op niets uit te lopen? Kijk dan naar boven en bedenk je maar...

 

 

 
nvdn

Nacht van de Nacht: GRATIS workshop nachtfotografie Oostvaardersplassen

 

GRATIS workshop nachtfotografie Oostvaardersplassen

Nachtfotografie is één van de meeste spectaculaire en speciale manieren van (natuur)fotografie. In het donker is het spelen met techniek, spelen met (afwezigheid van) licht en ontdekken van tal van nieuwe mogelijkheden, sferen en indrukken. Nachtfotografie in Nederland is echter steeds moeilijker. Niet alleen mogen we nergens het bos in na zonsondergang maar ook is er zóveel lichtvervuiling dat foto's van bijv. hemellichamen bijna nergens meer goed te maken zijn.

Daarom heb ik in 2010 de start gemaakt van de ‘nacht van de nacht-fotografie’! Een avond waarop (amateur)fotografen in den lande kunnen genieten van het donker èn de toestemming hebben op plaatsen te komen waar het normaal niet zómaar mag. Een avond vol spanning en sfeer, aan de slag met leren kennen van je camera, de specifieke technieken van avond en nachtfotografie, ontdekken hoeveel licht er eigenlijk nog is en wat voor sferen die brengen, spelen met bewegende hemellichamen en het ontdekken van het donker in het beeld.

Voor 2016 heb ik samen met Staatsbosbeheer Oostvaardersplassen, CameraNU.nl en SNP reizen het initiatief genomen om in de Oostvaardersplassen een workshop nachtfotografie en een aantal nachtelijke wandelingen te organiseren. Klik voor meer informatie hier: https://www.johanvanderwielen.nl/nacht-nacht-gratis-workshop-nachtfotografie-oostvaardersplassen/

WEGENS DE GROTE BELANGSTELLING IS ER EEN EXTRA WORKSHOP INGEPLAND VAN 15:00 - 16:00 WAARVOOR NOG ENKELE PLAATSEN BESCHIKBAAR ZIJN, BOEK SNEL OP staatsbosbeheer.nl/activiteiten/oostvaardersplassen/nacht-van-de-nacht-in-de-oostvaardersplassen