Polarisatiefilter

Hollandse luchten, diep donker blauwe met witte schapenwolkjes, ondanks dat we geen zomer hebben worden we hier op dit moment aan alle kanten op getrakteerd. Landschapsfotografen smullen van dit weer waarbij de wolkenmassa’s dramatiek aan het beeld kunnen toevoegen. Althans, ik smul er van. En speciaal voor ons landschapssmulpapen heeft de fotografie een geweldige filter, de polarisatie filter. Deze al oude filter zit in nog veel te weinig fototassen, bij mij zit hij bijna standaard vastgeroest aan mijn groothoek lens. Wat doet deze geweldige filter en hoe moet je ermee werken. Hopelijk ben jij na het lezen van mijn polarisatiekruistocht net zo enthousiast als ik.

 

Circulaire polarisatiefilter

... zo heet deze veel gebruikte filter eigenlijk officieel. Omdat de tegenhanger, de lineaire polarisatiefilter, eigenlijk niet meer wordt verkocht (werkt niet in combinatie met autofocus), wordt de circulaire polarisatie filter (of CPL filter) tegenwoordig ook gewoon 'polarisatiefilter' genoemd. Wat deze filter doet is het selectief filteren van licht, het laat alleen licht in één lichtrichting door; het fungeert al het ware als een tralienetwerk. Verstrooid licht (of 'ongepolariseerd licht') wordt tegengehouden en alleen gepolariseerd licht wordt doorgelaten.

 

Werking van de polarisatiefilter: gepolariseerd licht wordt doorgelaten, verstrooid licht wordt tegengehouden

Werking van de polarisatiefilter: gepolariseerd licht wordt doorgelaten, verstrooid licht wordt tegengehouden

Praktisch: de polarisatiefilter op de camera

De polarisatiefilter bestaat uit twee ringen waarbij in de voorste het filter zit. Op de achterste zit schroefdraad waarmee je de filter op je objectief schroeft, de voorste blijft altijd draaibaar. 

 
 
De polarisatiefilter is te koop als normaal of 'slimline'. De laatste is extra dun en bedoeld voor enorme groothoek en vermindert het risico op vignettering.

De polarisatiefilter is te koop als normaal of 'slimline'. De laatste is extra dun en bedoeld voor enorme groothoek en vermindert het risico op vignettering.

Zorg ervoor dat je de filter recht op je objectief schroeft. Omdat het voorste element draaibaar blijft is een scheve filter heel moeilijk weer los te krijgen

Zorg ervoor dat je de filter recht op je objectief schroeft. Omdat het voorste element draaibaar blijft is een scheve filter heel moeilijk weer los te krijgen

 
 

Voor je de filter op je objectief schroeft haal je altijd eerst je UV- of beschermfilter van je objectief en schroef dan pas de CPL filter erop. Nooit filters 'stacken' (stapelen), dat zorgt voor:

  • sterke kwaliteitsvermindering (ondanks kwaliteit filters)
  • risico op vignettering met groothoeklenzen (donkere hoeken omdat je bij veel uitzoomen tegen de binnenkant van de filter aan fotografeert
  • risico dat je beide filters nooit meer van elkaar af krijgt, echt waar been there.... Sterker nog, op mijn reizen is mijn grote hobby van deelnemers filters van elkaar af te moeten halen :-)

Hoe bepaal je het effect?

Als de filter eenmaal is geplaatst, kijk je door de zoeker en draait aan het voorste deel van de filter. Op een gegeven moment zie je het beeld (of een deel van het beeld, zoals het wateroppervlak of de blauwe lucht) wat donkerder worden. Dan heb je het maximale effect, draai je door is het weer weg. Je hoeft met je belichting niets speciaals te doen, immers, de belichtingsmeter houdt zelf rekening met de nieuwe situatie. Wel moet je, na het bepalen van het goede effect, opnieuw belichten. Daarom zet ik altijd eerst de polarisatiefilter goed vóór ik mijn belichting ga aanpassen. 

De polarisatiefilter net zolang gedraaid tot ik in de voorgrond door het wateroppervlak heen kon kijken. Gelukkig dat de reflectie van de berg er nog helemaal op staat.

De polarisatiefilter net zolang gedraaid tot ik in de voorgrond door het wateroppervlak heen kon kijken. Gelukkig dat de reflectie van de berg er nog helemaal op staat.

Het effect van de polarisatiefilter op wateroppervlakken

Direct licht van de zon is gepolariseerd en gebeurt nagenoeg niets mee. Maar als dat zonlicht via een wateroppervlak wordt gereflecteerd, wordt het door het water verstrooid en wordt niet door het filter doorgelaten. Het licht wat echter door het wateroppervlak heen is gegaan en vanaf de bodem terugkomt is nog wel gepolariseerd en wordt wel doorgelaten. Wat je dan ziet is ineens niet de spiegeling in het water maar je kunt nu door het wateroppervlak heenkijken naar de bodem. Het maximale effect voor wateroppervlakken bereik je met een hoek van de camera ten opzichte van het wateroppervlak van 45º. Bij groothoek is de beeldhoek zó groot dat je maar in een beperkt deel van je foto daadwerkelijk te maken hebt met een hoek van 45º. Wanneer de hoek groter of kleiner wordt zie je op die plekken langzaam de reflectie weer terugkeren. 

 
 

jvdwielen_2007_06_02-pola-filter-half

jvdwielen_2007_07_07-polarisatieeffect

 
 
Door de polarisatiefilter wordt het water donker en zwart, het schuim steekt daar tegen af en komt nu duidelijker naar voren

Door de polarisatiefilter wordt het water donker en zwart, het schuim steekt daar tegen af en komt nu duidelijker naar voren

Door de enorme groothoek (16mm op fullframe sensor) is alleen in het midden een donkere vlek van de polarisatie filter te zien. Deze omringt mooi het plukje gras

Door de enorme groothoek (16mm op fullframe sensor) is alleen in het midden een donkere vlek van de polarisatie filter te zien. Deze omringt mooi het plukje gras

 
 

Natte oppervlakken

Deze filtering werkt overigens met alle natte oppervlakken, ook bijv. bedauwde bladeren in de herfst. In plaats dat je nu het grijsachtige lichtreflectie laagje dauw ziet kijk je ineens door het dauwlaagje en zie je de diep donkere kleuren van het herfstbladeren.

 
 
Effect van de polarisatiefilter op vochtige bodem, let op het kleurverschil en kleurcontrasten

Effect van de polarisatiefilter op vochtige bodem, let op het kleurverschil en kleurcontrasten

De dieprode kleur van de ondergrond komt door de polarisatiefilter waarmee de lichtreflectie van het dauwlaagje wordt weggefilterd

De dieprode kleur van de ondergrond komt door de polarisatiefilter waarmee de lichtreflectie van het dauwlaagje wordt weggefilterd

 
 
Ook bij macro heeft deze filter een grote meerwaarde zoals hier bij de boomkikkers. het zonlicht komt van links

Ook bij macro heeft deze filter een grote meerwaarde zoals hier bij de boomkikkers. het zonlicht komt van links

Combinatie van diepere contrasten in kleuren en het wegfilteren van de grijzige lichtreflectie

Combinatie van diepere contrasten in kleuren en het wegfilteren van de grijzige lichtreflectie

 
 

Blauwe luchten

Blauwe lucht is ook ongepolariseerd licht. Ook die kun je met de polarisatiefilter filteren zodat de blauwe lucht diep donker blauw wordt. De witte wolken gebeurt echter niets mee zodat het contrast tussen blauw en wolk nog sterker wordt, een typische Hollandse wolkenlucht. Wel is het effect op de blauwe lucht niet altijd gelijk. Het maximale effect bereik je wanneer je 90º ten opzichte van de zon fotografeert, met de zon mee is het effect matig, tegen de zon in nauwelijks. Is het lastig om in te schatten waar nu 90º is? Kijk dan naar je schaduw en fotografeer er haaks op!

 
 
Geen polarisatiefilter gebruikt: lichte lucht en huisjes vaal geel

Geen polarisatiefilter gebruikt: lichte lucht en huisjes vaal geel

Wel een polarisatiefilter gebruikt: meer structuur van de wolken in de blauwe lucht, gele huisjes knalgeel

Wel een polarisatiefilter gebruikt: meer structuur van de wolken in de blauwe lucht, gele huisjes knalgeel

 
 
Hollandse wolkenlucht van blauwe lucht en schapenwolkjes... versterkt door de polarisatiefilter

Hollandse wolkenlucht van blauwe lucht en schapenwolkjes... versterkt door de polarisatiefilter

Dubbel effect: de wolken contrasteren extra tegen de blauwe lucht en in de voorgrond kun je de boomstammen onder water zien

Dubbel effect: de wolken contrasteren extra tegen de blauwe lucht en in de voorgrond kun je de boomstammen onder water zien

 
 

Té sterk effect

Let op bij enorme groothoek (denk aan 16mm of minder op fullframe of 12mm of minder op een APS-C of crop-camera) dat je zo’n grote hoek hebt dat binnen de foto het polarisatie-effect sterk kan verschillen. Je ziet dan een donkere vlek in de lucht, daar waar het effect het sterkste is, op 90° t.o.v. de zon. Dit effect is afhankelijk van de zonnestand en luchtvochtigheid en zal niet altijd zo sterk zichtbaar zijn. Zie je zo'n donkere vlek ontstaan dan kun je hem maar beter niet gebruiken.

 

Té sterk polarisatieeffect door combinatie van extreme groothoek en luchtvochtigheid. Wees hierop bedacht!

Té sterk polarisatieeffect door combinatie van extreme groothoek en luchtvochtigheid. Wees hierop bedacht!

 

Niet alle effecten tegelijk

Soms wil je alles tegelijk, meer kleur in de bomen, donker blauwe lucht èn door het wateroppervlak heenkijken (of juist niet). Allemaal effecten door de polarisatiefilter. Echter, door je gekozen compositie, standpunt t.o.v. de zon en t.o.v. het wateroppervlak kan het zijn dat niet alle effecten tegelijk gebeuren. Dan draai je tot je de mooie kleuren in de bomen ziet maar dan is ook meteen de lichtreflectie in het water weg, draai je die weer terug… ben je de kleur in de bomen kwijt. Daar is niets aan te doen, en mocht je deze effecten echt op dat moment willen combineren zit er niets anders op dan ze in de nabewerking samen te voegen

Op de linkerfoto is het water mooi terwijl op de middelste de kleur van de bomen diep en warm is. Omdat beide niet mogelijk was is samenvoegen in de nabewerking de enige mogelijkheid

Op de linkerfoto is het water mooi terwijl op de middelste de kleur van de bomen diep en warm is. Omdat beide niet mogelijk was is samenvoegen in de nabewerking de enige mogelijkheid

 
 
sneeuw en blauwe lucht, het ultieme gevoel van kou en winter!

sneeuw en blauwe lucht, het ultieme gevoel van kou en winter!

jvdwielen_2016_10_02-jvdw5d4_pola

 
 

Welke polarisatiefilter is aan te raden?

Met het risico dat ik het verwijt krijg je teveel op kosten te jagen kan ik je toch verklappen dat het polarisatie-effect afhankelijk is van de kwaliteit van de filter. Duurdere filters werken echt beter. Ik heb hele goede ervaringen met filters van Hoya en B+W maar ook Kenko maakt goede filters en inmiddels werk ik met Benro. Let er wel op dat, als je een enorme groothoek hebt, je een slimline koopt. Dat is een extra dunne filter zodat je niet tegen de binnenkant van de filter aan fotografeert bij helemaal uitzoomen. Werk je ook veel met grijs- en/of grijsverloop filters (zie deze tutorial), dat is de nieuwe filterhouder van Benro een hele goede optie omdat je in de adapterring op slimme wijze een Benro slimline pola filter kunt schroeven die apart te bedienen is.

Dus nu altijd een polarisatiefilter?

Nee, zeker niet! Deze filter heeft een aantal geweldige eigenschappen die je kunt gebruiken in de fotografie. Maar er zijn genoeg momenten te bedenken dat je deze effecten juist niet wil hebben, denk aan adembenemende reflecties in het water. Het is dus zaak deze filter als een extra tool in je toolkit beschikbaar te hebben. Soms heb je hem nodig, andere momenten niet. Maar het zou zonde zijn dat je hem niet in je tas hebt op het moment dat je hem eigenlijk zou willen gebruiken. Daarom mijn advies: neem altijd een polarisatie filter mee!

 
 
Wel of geen polarisatie filter hier? De keuze is aan jou, beide heeft zijn eigen karakter!

Wel of geen polarisatie filter hier? De keuze is aan jou, beide heeft zijn eigen karakter!

soms wil je de polarisatiefilter absoluut gebruiken...

soms wil je de polarisatiefilter absoluut gebruiken...

... en soms juist niet!

... en soms juist niet!

 

9 thoughts on “Polarisatiefilter

  1. heldere uitleg over het gebruik. complimenten. zelf gebruik ik lee filters in een 2 slotshouder voor 2 filters. ik gebruik grijs en grijsverloopfilters en af en toe ook nog een landschapspolafilter. die zit via een vaste speciale houder voor de twee filters gemonteerd.
    hoe gebruik jij nu de polafilter als je geen grijs en/of grijsverloop gebruikt? dan ontstaat er feitelijk 2 slots ruimte. ik dek dat met de hand een beetje af maar heb jij daar ervaring mee. ik heb overigens daarnaast nog een schroef pola maar ik krijg die filters vaak weer niet los. een belangrijke reden voor mij om op Lee filters over te stappen. hoor graag je ervaring of mening

    • Dank je wel voor je reactie en vraag. Als ik geen grijsverloop filters gebruik maar alleen een pola, gebruik ik altijd een opschroef pola. Nooit opschroef filters stacken (op elkaar schroeven) dus altijd eerst je UV filter (mocht je die gebruiken) eraf halen voor je een pola erop schroeft. Verder werk ik met de Benro filter houder en niet met Lee. Het verschil is dat bij Benro je een opschroef pola in de adapterring kan schroeven en middels een vernuftig ringensysteem kan die dan draaien. Voordeel is dat je geen slots kwijt bent (vóór mijn pola passen nu nog steeds 3 plaatfilters) en dat als ik geen plaatfilters gebruik ik gewoon de adapterring alleen erop schroef. Toen ik nog met andere houders werkte schroefde ik de adapterring op de pola filter, ik werkte niet met inschuif pola filters.

      • Bedankt voor je reaktie. Bij Lee heb ik dus 2 slots evt nog uit te breiden tot 3. Daarvoor zit de adapterring waarin de speciale polafilter wordt geschroefd en dus onafhankelijk van de slots kan draaien. . Bij geen gebruik grijs of gnd heb je de ongebruikte slots er open tussen zitten. Lijkt dus verstandiger dan mijn andere schroefolafilter gewoon te gebruiken. Hoe voorkom ik dat die filters nauwelijks los te draaien zijn? Groet
        Bart

        • Beste Bart, dank je wel voor je toelichting. Je zou nog even naar diverse video’s kunnen kijken over de Lee houder waarin duidelijk uitgelegd staat over de inslot pola filter. Je vraag over hoe te voorkomen dat een pola filter niet té vast komt te zitten is een goede vraag maar helaas niet echt te voorkomen. Sowieso schroef ik hem er altijd niet té vast op. Vast = vast, zeg maar. Daarnaast zorg ik ervoor dat ik altijd dezelfde kant opdraai met de pola als met het erop schroeven zodat je niet per ongeluk tijdens het verdraaien van de pola hem eraf draait. Als laatste zijn er handige tooltje voor wanneer je filter toch vast zit: http://www.cameranu.nl/nl/p1135285/caruba-fw-s-filterklem-complete-kit

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *