Op 12 augustus 2026 vindt er in Europa een zonsverduistering plaats. Nu is het zo dat je voor de zogenaamde ‘totaliteit’ – de plek waar de zon volledig verduisterd zal worden door de maan – een end naar het zuiden zal moeten rijden. De zogenaamde totaliteitszone loopt over het meest westelijke puntje van IJsland en het Noorden Spanje. Toch zullen wij in Nederland er best veel van zien. In het zuid van ons land zal de zon op het hoogtepunt, rond 20:12, van de eclips voor maar liefst 89% worden bedekt door de maan. Reden om de camera erbij te pakken en te kijken hoe je dit het beste kunt fotograferen.
In dit deel ga ik in op de voorbereiding, wat je nodig hebt en hoe je de zon en gedeeltelijke verduistering kunt fotograferen. In het volgende deel ga ik in op de fotografie van de totaliteit (volledige verduistering). In het laatste deel vertel ik over de nabewerking van alle foto’s.
Misschien wel het meeste spectaculaire en enge wat je ooit meemaakt…
Een zonsverduistering is enorm spectaculair en dan eigenlijk vooral als je in de totaliteitszone zit. Natuurlijk is het daarbuiten indrukwekkend omdat je dor je eclipsbrilletje ziet dat er een steeds grotere hap uit de zon genomen wordt. Toch zul je merken dat je het verschil in licht, wat enorm is, maar nauwelijks merkt omdat je ogen constant aanpassen.
“Op 8 april 2024 was ik getuige van een volledige zonsverduistering in USA en dat was een ervaring om nooit te vergeten. Ik weet nog dat het licht aan het eind, bij nog heel klein sikkeltje van de zon, ‘raar’ werd. Vlak en warm van kleur, roodachtig. Toen zag ik ineens over het meer met enorme snelheid de schaduw aankomen en ineens was het donker. Ik keek naar boven en zag met blote oog een zwart ‘ding’ aan de hemel met daaromheen de corona gaswolk. Ik zag met blote oog de erupties van plasma aan het zonneoppervlak, paarse uitstulpingen. De lucht was blauw maar venus kwam ineens tevoorschijn. Het was stil, doodstil, geen vogel te horen en ook zelf hield ik mijn adem in. Het was inmiddels ok ineens voelbaar een stuk kouder geworden. Na 4 minuten verdween de schaduw net zo hard als hij was gekomen en was het ineens weer licht. Zo bizar. Ik kan mij goed voorstellen dat in de oudheid voor menigeen dit het einde der tijden leek… “
Gedeeltelijk, totaal of ringvormig
Bij zonsverduisteringen hebben we te maken met gedeeltelijk, ringvormig (annular) en totaal. De eerste is duidelijk, de maan komt maar voor een deel voor de zon langs. Een totale is dat de maan het hele zonoppervlak bedekt. Een totale verduistering is echter alleen te zien in de totaliteitszone, daarbuiten is het alsnog een gedeeltelijke. De ringvormige is iets anders. Omdat de maan niet altijd op dezelfde afstand van de aarde staat kan het zijn dat de maan zo ver staat dat hij weliswaar perfect voor de zon komt maar te klein is om het hele oppervlak van de zon te bedekken. Dan blijft er een ring van zonlicht over rond de maan. Komende augustus is de verduistering in noord Spanje en West IJsland totaal en in ons land gedeeltelijk.
Een zonsverduistering, zeker een totale, komt echter heel nauwkeurig omdat de maan maar klein is en dus precies voor de zon moet komen te staan. Vandaar dat je maar op een beperkte strook op aarde, de totaliteitszone, een volledige zonsverduistering kunt waarnemen. De zon is zó fel dat zelfs bij 99,9% verduistering, er nog steeds zonlicht op aarde komt en je je eigen schaduw zal zien. Pas bij 100% verduistering wordt het ineens donker om je heen. Als je dan naar de hemel kijkt zul je een zwarte bol zien, de maan, met daaromheen de zogenaamde corona, de gaswolken, die je normaalgesproken niet kun zien door het felle zonlicht.
Wat heb je nodig?
Eigenlijk is iedere camera geschikt om de zonsverduistering te fotograferen. Daarnaast kun je je telelens gebruiken als je de fasen van zonsverduistering of de totaliteit wil fotograferen maar je kunt ook en groothoeklens nemen om je zonsverduistering in het landschap te plaatsen. Als telelens is alles geschikt maar bedenk dat op 2000mm je nog steeds de zon helemaal in beeld hebt. De zon is niet zo groot als je denkt. Wil je echter in de totaliteitszone ook de corona (gaswolken) in beeld brengen dan moet je niet zóver inzoomen en is 300 – 400mm meer dan voldoende.
Als je met telelens aan de slag wil is een statief erg prettig. Zeker als je in de totaliteitszone zit zul je werken met bracketing (meerdere belichtingen) om alle informatie van het licht rond de zon te pakken te krijgen. Wil je helemaal fancy gaan dan is een volgsysteem interessant om de camera automatisch op de zon uit te lijnen. Verder is een afstandsbediening of draadontspanner een hele fijne toevoeging zodat je met eigen ogen (via brilletje) naar de zon kan blijven kijken zonder op de camera te hoeven letten. Tot zover niet zo spannend.
Zonnefilter
Wat je echter absoluut nodig hebt is een zonnefilter. De zon is niet alleen veel te fel om in te kijken maar ook om direct te fotograferen. Je kunt de zon prima fotograferen door de bewolking heen, die werkt dan als een soort filter, maar als je de verduistering goed wilt zien ga je natuurlijk naar een plek waar het onbewolkt is.
Bij onbewolkte hemel heb je absoluut een zonnefilter nodig om je camera en sensor te beschermen en zoveel licht tegen te houden dat een normale foto van de zon mogelijk is. Die zonnefilter bevat hetzelfde materiaal als de eclipsbril, een standaard grijs of ND filter is absoluut niet genoeg. De zonnefilter heeft een ND waarde van 5 wat overeenkomt met een ND 100.000 filter oftewel 16,6 stops. Deze filtert 99,999% van het licht waarmee het zonlicht pas binnen het bereik van je normale belichting komt.
Je kunt deze filters kopen als filterfolie waarmee je zelf kan knutselen met karton voor een inschuiffilter voor je filtreersysteem of een ronde filter voor in de zonnekap van je telelens. Je kunt ook mooie systemen kopen waarmee je je zonnefilter op iedere lens kan monteren.
Koop ook een eclipsbrilletje, daarmee kun je straks de zon met eigen ogen bekijken.
Voorbereiding
Nu alle spullen in orde zijn is het tijd voor de voorbereiding. Omdat de zon – als het niet bewolkt is – iedere dag schijnt, kun je naar hartenlust thuis alvast gaan oefenen met het fotograferen van de zon door de zonnefilter heen. Bij een volle zon met zonnefilter komt je belichting neer op 1/800 bij f/8 en ISO 100. Het mooie van de zon fotograferen is dat je – als ze er zijn – de zonnevlekken kunt vastleggen. Je kunt deze ook zien met je eclipsbrilletje. Goed om te oefenen.
Verder is het zaak om de locatie te gaan bepalen. De zon zal in augustus al laag staan tijdens de eclips. Met het maximum van 20:12 staat de zon al best laag op slechts 7,5° hoogte, iets noordelijker dan het westen. Een vrij uitzicht richting het westen is dus een must. Wil je naar de totaliteit dan zul je een eind moeten reizen naar noord Spanje. Verder moet je goed de weersverwachtingen in de gaten houden want je wil een heldere hemel, ook laag aan de horizon. Het kan best zijn dat je een locatie had bedacht maar op het laatste moment alsnog zal moeten verplaatsen.
Mocht je naar de totaliteitszone gaan dan is het enorm handig om de app Solar Eclips Timer (solareclipsetimer.com) te installeren. Deze leidt je door de volledige eclips, helemaal ingesteld op de locatie waar jij je bevindt. Deze app telt af naar de diverse fasen van de eclips en geeft met geluid signalen aan over hoeveel seconden de volgende belangrijke fase gaat gebeuren. Hij heeft een demoversie zodat je thuis alvast eens kan oefenen hoe dat straks in praktijk zal gaan.
Fotograferen buiten de totaliteitszone: sequentie
Als je buiten de totaliteitszone bent, zoals in Nederland op 2 augustus, dan zijn er eigenlijk twee soorten foto’s te maken: een serie of sequentie van de verschillende fasen van de zonsverduistering en een combinatie hiervan met een landschapsbeeld.
Op planningssites of apps als TPE, Photopills of https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2026-august-12 kun je per locatie opzoeken wanneer de eclips precies begint, op welk het hoogtepunt is (maximale verduistering) en wanneer het einde. In de eclips termen worden start (het allereerste moment dat de maan vóór de zon komt) en het einde, C1 en C4 genoemd (C van Contact). Verderop zullen we ook C2 en C3 tegenkomen. Als je een sequentie wilt maken kun je tussen C1 en C4 bedenken hoeveel foto’s je wilt hebben en op die manier berekenen om de hoeveel tijd je dan een foto moet nemen. Bijv. in Utrecht is C1 op 12 augustus 2026 om 19:16:36, het maximum van 88,33% om 20:11:22 en C4 om 21:03:22. Zonsondergang is om 21:09 dus is het zaak om vrij uitzicht naar de horizon te hebben. Als je hier een sequentie van wilt maken bereken je vooraf om de hoeveel tijd je een foto wil maken. Maak zowel foto vóór C1 als vlak erna, evenals bij C4 en natuurlijk tijdens het maximum. Dan met regelmatige tussenperiodes, bijvoorbeeld iedere 10 minuten. Zorg dat je wel telkens je camera opnieuw op de zon richt want de aarde gaat snel!
De belichting blijft – bij onbewolkte hemel – gelijk tijdens alle partiële fasen: 1/800 bij f/8 en ISO 100 en alles is met zonnefilter! Echter, omdat de eclips plaatsvindt vlak vóór de zonsondergang kan het zijn dat je toch iets meer mag belichten. Wil je dit goed voorbereiden, ga dan in de week ervoor alvast op de beoogde plek staan en probeer met zonnefilter uit. Experimenteer met je belichting en zorg dat je wegblijft bij de rechterkant van het histogram. Onthoud dan deze belichting voor het moment-supreme.
