Hoe dichter we bij de zonsverduistering van aanstaande woensdag komen, hoe meer ik bezig ben met zelf voor bereiden. Het was notabene een telefoontje vanavond die mij wakker deed schudden over een moeilijkheid waar we mee te maken gaan krijgen en die ik helemaal niet heb behandeld in mijn tutorials: het feit dat het zonlicht enorm afneemt richting zonsondergang en wat dit doet met zonnefilter en instellingen. Daarom dat ik bij deze een extra tutorial schrijf… hopelijk voor jou nog op tijd.
Mijn andere tutorials ‘Hoe fotografeer je de zonsverduistering?’
Verduistering en zonsondergang heffen elkaar op, of niet?
Dat klinkt wat ingewikkeld maar het is eigenlijk best simpel. Even de gegevens voor het midden van het land:
- Start zonsverduistering (C1): 19:16
- Max verduistering (ca. 88%): 20:11
- Einde zonsverduistering (C4): 21:03
- Zonsondergang: 21:07
Je ziet dat ná de max we heel snel richting zonsondergang gaan en je weet uit ervaring dat het licht dan ook heel snel afneemt. Tegelijk keert na de max de zon weer terug, dus een tegengesteld effect. De eclips beweegt zich na het maximum in feite in de tegenovergestelde richting van zonsondergang. De maan onthult de zon, waardoor deze helderder wordt, terwijl de atmosfeer de zon tegelijkertijd juist minder helder maakt. En die atmosferisch verdikking is enorm… daarom dat je vlak voor zonsondergang weliswaar de zon nog ziet maar geen schaduwen meer op aarde.
Sterker nog, dat gaat niet lineair maar exponentieel en heeft vooral te maken met de steeds grotere hoeveelheid lucht (atmosfeer) waar de zon doorheen schijnt. Als we grofweg aannemen (is een hele grove aanname!) dat de atmosfeer ca 10km dik is dan kun je uitrekenen dat de zon maar door 10km lucht hoeft te schijnen als hij recht boven je hoofd staat maar bij C1 in dit geval al door 40km lucht (de zon staat maar 15° boven de horizon), bij de max al door 90km lucht en bij C4 door maar liefst 600km (!) lucht.
Hoe moet je hier fotografisch mee omgaan?
Let op: alles wat ik hierna beschrijf gaat uit van wolkeloze hemel. Verder zijn het vooralsnog adviezen en gissingen…
Ik zal heel eerlijk bekennen dat ik dit nu bedenk en tegelijk bedenk dat ik dit eigenlijk in praktijk had willen oefenen voor ik het zou delen in een tutorial. Echter, het is nu maandagavond, morgen is de laatste kans om dit artikel te delen en woensdag is de zonsverduistering. Ik ga dus morgenavond oefenen en kijken.
Eigenlijk is nu het effect niet zo maar uit te rekenen wegens het exponentiële karakter. Maar dat het zó heftig gaat zijn dat je je instellingen toch aan moet gaan passen, ondanks mijn advies in deel 1. De normale instellingen voor een zon (hoog aan de hemel, al dan niet gedeeltelijk verduisterd) is: 1/800 bij f/8 en ISO 100 mèt solar filter. Tot aan de max zal dit redelijk goed gaan, wellicht zul je al moeten aanpassen, dus kijk goed wat je belichting doet en hoe je foto’s eruit zien. Daarna wordt het erbij blijven met je aandacht, zeker de laatste 15minuten voor zonsondergang gaat het heel snel met licht verandering!
Een exact advies kan ik niet geven maar ik heb diverse bronnen en AI bevraagd en kom daarmee op het volgende advies (pin me nergens op vast… ik ben niet verantwoordelijk!). Let op: vooralsnog zou ik het zonnefilter erop laten zitten, dat is nog steeds mijn uitgangspunt!
| Time | Zon hoogte | Eclips percentage | Sluitertijd |
| 19:00 | 18.2° | 0% | 1/800 s |
| 19:10 | 16.7° | 0% | 1/800 s |
| 19:20 | 15.2° | ~3% | 1/800 s |
| 19:30 | 13.7° | ~17% | 1/640 s |
| 19:40 | 12.2° | ~35% | 1/400 s |
| 19:50 | 10.8° | ~56% | 1/250 s |
| 20:00 | 9.3° | ~78% | 1/125 s |
| 20:08 | ~8.1° | ~89% | ~1/50 s* |
| 20:10 | 7.9° | ~88% | ~1/50 s* |
| 20:20 | 6.4° | ~70% | ~1/80 s* |
| 20:30 | 5.0° | ~48% | ~1/80 s* |
| 20:40 | 3.6° | ~28% | ~1/50 s* |
| 20:50 | 2.2° | ~11% | ~1/25 s* |
| 21:00 | 0.8° | ~0% | ~1/8 s* |
| 21:10 | ~0° | ~0% | zonsondergang |
*Dit is allemaal uitgaande van vaste ISO en f/8. Echter, als je met grote telelens werkt krijg je last van de beweging van de zon (eigenlijk de draaiing van de aarde). Dan zou ik ISO op gaan hogen van ISO 100 richting ISO 1600 of hoger om te zorgen dat je toch rond die 1/100s blijft. Je diafragma moet je rond de f/8 á f/11 houden voor scherpte.
Let op: de gouden 400 regel geldt niet voor de zon, je zou waarschijnlijk tot ca. 1/15s nog scherpe foto’s kunnen maken maar gezien het feit dat je een telelens hebt, hou ik minimaal 1/125s aan.
To be safe: werk met bracketing
Een tip om achteraf geen belichtingen te missen is gewoon te gaan werken met bracketing, bijvoorbeeld 5 tot 7 opnames met verschillende sluitertijden. Kijk of je dit in de stand manual (M) in kunt stellen, dit kan niet altijd namelijk, zodat je ISO en diafragma gelijk kunt houden maar een serie aan sluitertijden kunt schieten. Lukt dit niet automatisch, dan gewoon zelf iedere foto een reeks aan sluitertijden gebruiken.
Fingers crossed…
Ik hoop dat ik hiermee een redelijk advies heb gegeven en hoop het morgen zelf nog even goed uit te kunnen proberen. Als ik merk dat het toch anders wordt zal ik het nog aanpassen en kun je woensdagmorgen in dit artikel mijn nieuwe adviezen lezen. In ieder geval moge duidelijk zijn dat het helaas niet rechttoe rechtaan is als ik in de tutorial in het Natuurfotografie Magazine en op deze website heb doen voorkomen.
Veel succes!
Johan