Mystic mushroom

NIEUW ~ Paddenstoelen in het Waterloopbos ~ workshop flitstechnieken + EXTRA DATUM

 

Deze fotoworkshop wordt georganiseerd in samenwerking met CameraNU.nl en Godox flitsers. De workshop start in het Waterloopbos maar de nabespreking zal bij CamerNU.nl in Urk zijn waarna u de mogelijkheid heeft om naar de winkel te gaan.

Waar jarenlang het gebruik van flitsers binnen natuurfotografie 'not done' was lijkt er nu een opmars in het creatieve gebruik van flitslicht bij alle takken van de natuurfotografie. Flitsen maakt het mogelijk om je licht volledig in eigen hand te hebben, de juiste dosering van invullicht, tegenlicht of juist strijklicht. Waar je op een zonnige dag gebonden bent aan de lichtval van de zon kun je met flitsen in een donkere omgeving volledig je eigen artistieke beelden creëren. Toch is flitsen niet eenvoudig, zeker niet als je gebruik gaat maken van 'off-shoe flits', ofwel de flits los van de camera, of zelfs gaat werken met meerdere flitsers om verschillende lichtvallen in te zetten voor het belichten van je onderwerp. 

Tijdens deze veldworkshop in het Waterloopbos gaan we aan de slag met paddenstoelen en flitsen. We bouwen de workshop langzaam op en beginnen met één flitser. We kijken wat er gebeurt als je die op de camera laat zitten en hoe je dan het omgevingslicht en flitslicht mooi op elkaar af kunt stemmen zodat je geen platgeflitst onderwerp hebt. Daarna kijken we wat er gebeurt als je de flitser los van de camera gaat plaatsen (draadloos of bedraad), waar kun je hem plaatsen en wat zijn de effecten van de verschillende posities. Hoe stel je de flitser in, denk aan 'power' maar ook aan 'zoom', we kijken naar het verschil tussen manueel en ETTL en maken gebruik van diffusers of softboxen om het licht zachter te maken en/of te verspreiden. Een reflectiescherm kan helpen om extra licht vanaf de andere kant in te zetten maar we gaan ook kijken wat er gebeurt als je een tweede of misschien zelfs derde flitser erbij zet. Hoe werk je met meerdere flitsers, hoe stel je ze in en hoe kun verschillende lichtvallen creëren. 

Wegens het overweldigende enthousiasme was de workshop van 20 oktober binnen 24 uur volgeboekt. Daarom heb ik samen met CameraNU.nl en Godox een tweede datum gepland op vrijdag 2 november! 

Aanmelding en informatie: https://www.johanvanderwielen.nl/paddenstoelen-waterloopbos-workshop-flitstechnieken/

 
Mystic mushroom

~ Paddenstoelen in het Waterloopbos ~
workshop flitstechnieken

 
 
 
 
 
 
 
 
 

Inhoud

Deze fotoworkshop wordt georganiseerd in samenwerking met CameraNU.nl en Godox flitsers. De workshop start in het Waterloopbos maar de nabespreking zal bij CamerNU.nl in Urk zijn waarna u de mogelijkheid heeft om naar de winkel te gaan.

Waar jarenlang het gebruik van flitsers binnen natuurfotografie 'not done' was lijkt er nu een opmars in het creatieve gebruik van flitslicht bij alle takken van de natuurfotografie. Flitsen maakt het mogelijk om je licht volledig in eigen hand te hebben, de juiste dosering van invullicht, tegenlicht of juist strijklicht. Waar je op een zonnige dag gebonden bent aan de lichtval van de zon kun je met flitsen in een donkere omgeving volledig je eigen artistieke beelden creëren. Toch is flitsen niet eenvoudig, zeker niet als je gebruik gaat maken van 'off-shoe flits', ofwel de flits los van de camera, of zelfs gaat werken met meerdere flitsers om verschillende lichtvallen in te zetten voor het belichten van je onderwerp. 

Tijdens deze veldworkshop in het Waterloopbos gaan we aan de slag met paddenstoelen en flitsen. We bouwen de workshop langzaam op en beginnen met één flitser. We kijken wat er gebeurt als je die op de camera laat zitten en hoe je dan het omgevingslicht en flitslicht mooi op elkaar af kunt stemmen zodat je geen platgeflitst onderwerp hebt. Daarna kijken we wat er gebeurt als je de flitser los van de camera gaat plaatsen (draadloos of bedraad), waar kun je hem plaatsen en wat zijn de effecten van de verschillende posities. Hoe stel je de flitser in, denk aan 'power' maar ook aan 'zoom', we kijken naar het verschil tussen manueel en ETTL en maken gebruik van diffusers of softboxen om het licht zachter te maken en/of te verspreiden. Een reflectiescherm kan helpen om extra licht vanaf de andere kant in te zetten maar we gaan ook kijken wat er gebeurt als je een tweede of misschien zelfs derde flitser erbij zet. Hoe werk je met meerdere flitsers, hoe stel je ze in en hoe kun verschillende lichtvallen creëren. 

Flitsergebruik: leenflitsers van Godox

Wellicht heb je al een eigen rapportage flitsers met misschien een draadloze trigger maar mocht je dit nog niet in bezit hebben heeft Godox aangeboden om een set aan flitsers en triggers ter beschikking te stellen waarmee in het veld geëxperimenteerd kan worden. Voor diverse merken zijn er systemen aanwezig in diverse prijs categorieën zodat je naar hartelust kunt experimenteren en kunt kijken of het werken met flitsers wat voor jou is en wat voor systeem voor jou interessant zou kunnen zijn. Speciaal voor deze workshop bieden CameraNU.nl èn Godox 10% korting aan op het Godox assortiment zodat je ook nog eens tegen aantrekkelijke prijs na afloop van de workshop een mooie flitser uit kan zoeken!

opzet van de veldstudio

opzet van de veldstudio

Fotoworkshop in samenwerking met:

cameranu_50pxGodox

Workshop informatie

Deze praktijkworkshop start bij het Waterloopbos, en eindigt bij CameraNU.nl in Urk voor de fotonabespreking. U krijgt instructie en tips in het veld.

Theorie: in het veld

Omdat we meteen buiten in de praktijk starten zal er geen presentatie met theorie plaatsvinden. U ontvang vooraf een digitale reader en alle theorie en tips deel ik met u in het veld. Soms zal ik daarvoor de groep bij elkaar brengen om bepaalde technieken te verduidelijken en veelal kom ik bij u langs en begeleid ik u persoonlijk in het veld. Er is assistentie aanwezig om u optimaal te begeleiden.

Voorbereiding vooraf: reader

Om u echter alvast goed beslagen ten ijs te laten komen ontvangt u ca. één week vooraf alvast de digitale reader met aanbevelingen en tips. Daarin komen onder andere aan bod:

  • Flitsen de basis
  • Lichtbalans: balans tussen omgevingslicht en flitslicht, hoofdlichtbron en invulflits
  • Rapportage flitser: instellingen, manueel, ETTL, zoom functie, eerste/tweede gordijn, HiSpeed, flitssynchronisatie
  • Diffusers: softbox, omnibounce, flahsbender
  • Off-shoe flitsen: bedraad en draaloos, soorten triggers/receivers, instellingen, plek van de flitser
  • Werken met meerdere flitsers: instellingen, werken met groepen, plek van de flitsers
  • Materiaal: wat heb je nodig?

Ik adviseer u deze dan ook alvast goed door te nemen en eventueel uitgeprint mee te nemen

Fotonabespreking bij CameraNU.nl

Na ca 4 uur van fotografie zijn we rond 13:00 zijn we in Urk bij CameraNU.nl (Het Spijk 8, 8321 WT Urk) voor de foto nabespreking. Daarvoor mag u twee beelden inleveren die we op de beamer bekijken en waar we dan met z’n allen dieper op ingaan. De workshop is rond 15:00 afgelopen waarna u nog de gelegenheid heeft om de winkel te bezoeken en wellicht aan te schaffen wat u deze dag heeft gemist of gebruik te maken van de 10% korting.

Meld u aan voor één van de data

  • Er zijn nog geen nieuwe data gepland

Wat mee te nemen

  • Camera met objectieven. Als u deze heeft neem dan mee: standaard, groothoek- en telelens.
  • Voldoende lege kaartjes en volle accu’s.
  • Als u heeft: rapportage flitser, triggers/receivers, reflectieschermen, (flits)statief, flits paraplu, etc. met voldoende accu's of batterijen
  • Bergschoenen of stevige waterdichte wandelschoenen
  • Degelijk fotografie statief, deze dient minimaal 1,5x het gewicht van uw camera + lens te kunnen dragen en waarvan de poten onafhankelijk kunnen bewegen.
  • Draadontspanner (of andere afstandsbediening)
  • Thee/koffie, eten en drinken voor in het veld, er is geen ontbijt of lunch!

Is deze fotoworkshop voor mij?

Deze workshop is geen basisworkshop waarbij zaken als sluitertijd en diafragma worden behandeld. Omdat we meteen 's morgens vroeg in het veld starten vindt er geen presentatie in het begin plaats. Wel ontvangt u vooraf een reader met alle tips en theorie die in het veld behandeld wordt. Tijdens de dag zullen in het veld op diverse momenten stukken theorie behandeld en technische tips worden gegeven. 

Over het Waterloopbos

Het Waterloopbos was van 1952 tot 1995 eigendom van het Waterloopkundig Laboratorium in Delft, dat hier een nevenvestiging had onder de naam Waterloopkundig Laboratorium "De Voorst". In 35 grote schaalmodellen van zeearmen en havens, zoals van de Deltawerken en de haven van Lagos, werden proeven gedaan om de invloed van waterbouwkundige werken op de loop van het water te kunnen voorspellen. Omdat de bodem van het bos ca. 5 meter lager ligt dan het peil van het Vollenhovermeer was het eenvoudig om waterlopen na te bootsen: men groef sloten en kanalen om het water naar de modellen te leiden en met behulp van schuiven werd de aanvoer ervan geregeld.. Bron: wikipedia

Eén van de oude schaalmodellen

Eén van de oude schaalmodellen

Workshop volgeboekt?

Geen nood! Aarzel niet om mij te contacten en ik zet u op de reservelijst. Verder zal ik z.s.m. extra data gaan bijplannen in de omliggende dagen. Zo gauw die bekend zijn laat ik die u dat meteen weten.

Een bolle lens zorgt voor de noodzakelijke groothoek van 11mm, je ziet hem wel uitsteken maar de zonnekap beschermt hem toch zo goed mogelijk

Irix 11mm f/4 blackstone: hoe groot wil je hebben?

 

Deze review is reeds verschenen op de website van CameraNU.nl. Voor alle informatie over IRIX zie www.irix.nl

Noorderlicht op Schiermonnikoog, met 11mm krijg je dan ook de Melkweg erop!

Noorderlicht op Schiermonnikoog, met 11mm krijg je dan ook de Melkweg erop!

In een vorige review schreef ik al uitgebreid over het Irix 15mm f/2.4 objectief. Ik was in het begin gezond sceptisch, want hoe leuk een initiatief ook is, als beroepsfotograaf moet ik wel een goed product hebben om mee te werken. Na een week had de 15mm een vaste plek in mijn tas en inmiddels is het mijn meeste gebruikte lens als het gaat om sterrensporen en Noorderlicht timelapses.

Samen op Schiermonnikoog.. Johan en de Irix 11mm

Samen op Schiermonnikoog.. Johan en de Irix 11mm

Niet voor niets keek ik met veel interesse naar het nieuwe vlaggenschip, de Irix 11mm f/4.0 lens. Ik kreeg een exemplaar opgestuurd om eens heerlijk aan de tand te voelen. Want eerlijk is eerlijk, dit is de allergrootste groothoeklens, zijnde niet fisheye, voor fullframe camera's op dit moment te koop voor een acceptabele prijs. De 11mm staat gelijk aan een beeldhoek van maar liefst 126 graden diagonaal of 117 graden horizontaal. Als je niet uitkijkt staan je eigen voeten in beeld! De enige andere lens die ook 11mm biedt is veel duurder. En zoals de 15mm meeging naar Finland, zo reisde de 11mm met mij mee op de boot naar Schiermonnikoog. Lees hier onze avonturen:

Wel wennen zeg! 11mm is enorm groot. Bedenk dat dit 'miniboompje' op nog geen 5m van mij af stond en zeker 2.5x zo groot was als ikzelf.

Wel wennen zeg! 11mm is enorm groot. Bedenk dat dit 'miniboompje' op nog geen 5m van mij af stond en zeker 2.5x zo groot was als ikzelf.

Ander bereik en andere lichtsterkte... maar verder gewoon dezelfde lens!

Net als de 15mm wordt ook de 11mm geleverd in de Firefly en Blackstone variant. De glaskwaliteit en specificaties zijn voor beide varianten exact gelijk, maar waar de goedkopere en 60 gram lichtere Firefly versie een kunststof behuizing heeft, blinkt zijn grote Blackstone broer uit in een duurzaam en degelijk aluminium / magnesium behuizing. Welke keuze je daarin maakt is aan jezelf, wat beeld en specificaties betreft is er geen verschil.
Het verschil in gewicht tussen beide versies is iets minder dan van de 15mm (685 gram versus 608 gram) maar sowieso moet je rekening houden met een iets zwaardere lens (790 gram voor de Blackstone en 730 gram voor de Firefly). Wat de grootte betreft, zijn beide lenzen vergelijkbaar.

Een stevige lens, degelijke bouw en fijn in de hand liggend. Opmerkelijk is de grote lensdop (die overigens perfect sluit) omdat de zonnekap is ingebouwd om de bolle lens te beschermen!

Een stevige lens, degelijke bouw en fijn in de hand liggend. Opmerkelijk is de grote lensdop (die overigens perfect sluit) omdat de zonnekap is ingebouwd om de bolle lens te beschermen!

Een bolle lens zorgt voor de noodzakelijke groothoek van 11mm, je ziet hem wel uitsteken maar de zonnekap beschermt hem toch zo goed mogelijk

Een bolle lens zorgt voor de noodzakelijke groothoek van 11mm, je ziet hem wel uitsteken maar de zonnekap beschermt hem toch zo goed mogelijk

De broertjes naast elkaar, ondanks de 4mm en het verschil in lichtsterkte zijn ze wat grootte betreft vergelijkbaar

De broertjes naast elkaar, ondanks de 4mm en het verschil in lichtsterkte zijn ze wat grootte betreft vergelijkbaar

Helaas geen filters mogelijk

Door de bolle bouw van het frontelement èn de ingebouwde zonnekap is het monteren van filters, in tegenstelling tot de 15mm, bij de 11mm niet mogelijk. Wel biedt de lens de mogelijkheid voor gel filters aan de achterkant maar als landschapsfotograaf werk ik graag met polarisatie-, grijs- en grijsverloopfilters. En dat kan helaas niet. Het schijnt dat Irix werkt aan een filterhouder, maar dan moet je wel gebruik maken van een 150mm plaatfiltersysteem en dat is kostbaar...

Verschil van frontelementen bij de 11mm en 15mm - de 11mm is bol met ingebouwde zonnekap, geen filters mogelijk en de 15mm heeft een filtermaat van 95mm

Verschil van frontelementen bij de 11mm en 15mm - de 11mm is bol met ingebouwde zonnekap, geen filters mogelijk en de 15mm heeft een filtermaat van 95mm

Vergelijkingsmateriaal op groothoek gebied om te zien hoe groot en breed de Irix 11mm (middelste lens) nu wel niet is. Daarom zie je hierboven van links naar rechts: de Canon 16-35mm f/4.0L IS USM, de Laowa 12mm f/2.8 Zero-D, de Irix 11mm f/4.0 Blackstone, de Irix 15mm f/2.4 Blackstone en de Tokina 11-20mm f/2.8 AT-X PRO DX SD lens.

Vergelijkingsmateriaal op groothoek gebied om te zien hoe groot en breed de Irix 11mm (middelste lens) nu wel niet is. Daarom zie je hierboven van links naar rechts: de Canon 16-35mm f/4.0L IS USM, de Laowa 12mm f/2.8 Zero-D, de Irix 11mm f/4.0 Blackstone, de Irix 15mm f/2.4 Blackstone en de Tokina 11-20mm f/2.8 AT-X PRO DX SD lens.

De features van de Irix lens

Net als de 15mm heeft Irix ook de 11mm uitgevoerd met een aantal features die voor mij persoonlijk weinig meerwaarde bieden. Zo werk ik nooit met lockable scherpstelling, dan zou je tussentijds de scherpstelling niet per ongeluk kunnen veranderen. Ik heb wel fotografen gesproken die daar erg over te spreken waren maar zelf zie ik de meerwaarde niet zo. Maar ach, het eet geen brood dus hoor je mij er niet om.

Schaalverdeling en Manual Focus

Eenmaal gewend aan de 15mm voelt de 11mm meteen vertrouwd aan, zelfde gevoel, zelfde uitstraling en bediening. Ook de 11mm heeft een automatisch diafragma maar een handmatige scherpstelling. En net als bij de 15mm voel je de oneindig stand door een klik in de scherpstelring, zeker voor een nachtfotograaf als ik een grote meerwaarde waarmee ik in het donker op gevoel kan scherpstellen. Geinig is trouwens wel de schaalverdeling bij een dergelijke groothoek, in praktijk zul je slechts 20 procent van het gebied gebruiken bij niet-macro gebruik. Immers, van 1 meter tot oneindig is slechts een vijfde van het volledige bereik, de rest van het bereik wordt beslagen door het gebied van 27.5 centimeter tot 1 meter.

Een grote en soepele handmatige scherpstelring met hyperfocale afstanden op het objectief

Een grote en soepele handmatige scherpstelring met hyperfocale afstanden op het objectief

<h2?Hulpmiddel voor scherptediepte en hyperfocale afstand

Pak je één van de bekende apps voor het berekenen van scherptediepte, dan zul je er al snel achter komen dat het bijna onmogelijk is om met 11mm iets onscherp te krijgen. Zelfs op f/4.0 is de scherptediepte zó groot dat als je de scherpstelling op 1 meter zet, alles van 50 centimeter tot oneindig scherp is. Bij f/11, veelgebruikt door landschapsfotografen, kun je hem standaard op 36 centimeter zetten waarbij alles van 26 centimeter tot oneindig scherp is.

Deze scherpstelafstand, waarbij het achterste punt van het scherptedieptegebied precies op oneindig ligt, is afhankelijk van het gebruikte diafragma en wordt de hyperfocale afstand genoemd. Vooral landschapsfotografen gebruiken deze waarde graag om te kunnen werken met maximale scherptediepte. En om deze mensen te helpen heeft Irix op de schaalverdeling de hyperfocale afstanden erbij gezet. Dat is nog eens service!

Op 11mm is vrijwel altijd alles scherp. Een kleine duin van 2 meter hoog wordt ineens indrukwekkend!

Op 11mm is vrijwel altijd alles scherp. Een kleine duin van 2 meter hoog wordt ineens indrukwekkend!

Hoe presteert de Irix 11mm nou?

Testen in het veld is één ding, daarmee krijg je een indruk van de bruikbaarheid en gebruiksgemak. Maar om goed te kunnen vergelijken is het handig om een objectief onderwerp te pakken en dat is wederom mijn muur. Als natuurfotograaf hou ik niet van muren, maar het is wel één van de mooiste objecten om een objectief te testen.

Een bakstenen muur heeft een regelmatig patroon van stenen en groeven. Dat patroon is perfect om te kijken hoe het objectief omgaat met vervorming. Veel groothoeklenzen vervormen enorm, alsof er in het midden een soort dikke bal door een doek naar je toe wordt geduwd. Maar verder kunnen we ook goed zien hoe de scherpte verandert in zowel het midden als de hoeken bij verhoging van het diafragma. De onderstaande foto’s zijn volledig onbewerkt en er zijn geen correcties toegepast voor vervorming of vignettering.

Tonvormige vervorming

Waar de Irix 15mm nauwelijks vervormd zie je dit wel terug bij de 11mm. Als je goed alle lijnen volgt zie je dat de bakstenen muur kromloopt, hoe verder vanuit het midden hoe beter dit zichtbaar wordt. Toch is het een patroon wat geleidelijk over het hele filmvlak plaatsvindt, dus niet alleen een dikke bol in het midden zoals ik ook wel eens heb gezien, waardoor het in de nabewerking volgens het bij Irix downloadble correctieprofiel perfect te corrigeren is. Maar houdt hier wel rekening mee als je met deze lens gaat werken.

Tonvormige vervorming Irix 11mm

Tonvormige vervorming Irix 11mm

Scherpte in centrum en hoeken

Het is bekend dat objectieven, in alle soorten en maten, veelal niet optimaal presteren bij de grootste diafragmaopening. Iets diafragmeren zorgt dan meteen voor meer scherpte, zeker in het midden. De hoeken komen iets later, hoekscherpte is bij groothoek altijd een belangrijk issue. Vandaar dat ik ook hier kritisch naar heb gekeken.

Onderstaande uitsneden zijn 100% crops uit diverse beelden. Let wel, ik heb hier gewerkt met een 30 megapixel camera met dus ook een grote resolutie. De scherpte is niet alleen afhankelijk van de lens, maar ook van je camera. De lens geeft een maximaal detailniveau weer, het zogenaamde oplossend vermogen. Als dat detailniveau groot genoeg is voor de resolutie van de camera, is er niets aan de hand. Maar als je een camera gebruikt met een heel grote resolutie kan het zijn dat je camera meer detailmogelijkheden heeft dan de lens in potentie kan bieden. Dan worden foto’s eigenlijk nooit scherp. Dat merk ik bijvoorbeeld wanneer ik met mijn jaren 60 lenzen werk. Door hier met een 30 megapixel camera te testen, wordt ook de lens getest op grote resolutie.

Centrum scherpte Irix 11mm bij verschillende diafragma waarden.

Centrum scherpte Irix 11mm bij verschillende diafragma waarden.

Waar de 15mm bij grootste diafragma openingen wat soft oogt verrast de 11mm mij al vanaf f/4.0. De scherpte neemt dan ook niet wezenlijk toe als ik verder diafragmeer. Wel zie je heel duidelijk dat de absolute scherpte afneemt als we ver boven de f/11 komen. Op f/22 zou ik hem zelf niet meer gebruiken..., behalve als je met leuke diffractie sterretjes wilt werken.

Hoek scherpte Irix 11mm bij verschillende diafragma waarden.

Hoek scherpte Irix 11mm bij verschillende diafragma waarden.

Ik heb gekeken naar de extreme hoeken voor de hoekscherpte. Zelden zal zich het onderwerp zó ver van het midden bevinden en dit is dan ook om op de pixel te kunnen testen. Waar het midden bij f/4.0 al heel scherp, zie je in de uiterste hoeken pas vanaf f/8.0 de echte scherpte beginnen. Wat dit betreft presteert de lens vergelijkbaar met de 15mm.

Vignettering: dé draak van groothoek

Waar hoekscherpte voor veel fotografen van minder belang is, is vignettering dat wel. Vignettering is het donker worden naar de hoeken toe van het beeld. Een vignetteringsvrij beeld betekent dat het beeld over het hele vlak egaal belicht wordt. Vaak is vignettering afhankelijk van het diafragma en verdwijnt het bij (enige) diafragmering.

Vignettering Irix 11mm bij verschillende diafragma waarden.

Vignettering Irix 11mm bij verschillende diafragma waarden.

Waar je de 15mm toch echt bijna twee stops moet diafragmeren om alle vignettering kwijt te raken, zie je bij de 11mm dat al bij één stop naar f/5.6 je de ergste donkere hoeken kwijt bent. Vignetteringsvrije groothoeklenzen zijn zeer moeilijk te maken en ik vind dit resultaat dan ook zeker acceptabel! De correctieprofielen zijn vanaf de Irix website te downloaden en daarmee ben je met één klik voor alle diafragmawaarden de donkere hoeken kwijt. Eigenlijk geen probleem dus.

Problemen bij hoge contrasten: Chromatische aberratie

Bij sterke lokale contrasten kan het zijn dat niet al het licht door de glaselementen in dezelfde mate wordt gebroken. Daardoor krijg je lokaal kleurschifting waardoor je, vaak op sterke licht/donker overgangen, ineens een bandje van een andere kleur ziet. Vaak is dit lichtblauw of paars. Ook dit is in de nabewerking, zeker bij gebruik van het goede lensprofiel, makkelijk op te lossen. Maar in essentie geeft een lens met grote chromatische aberratie problemen ook een verkleining van de scherpte en contrast bij contrastrijke beelden.

Chromatische aberatie bij heftige lokale contrasten.

Chromatische aberatie bij heftige lokale contrasten.

Een hoog contrastrijke foto van de pergola in mijn tuin (even de druif opzij gebogen) en als je ver inzoomt zie je een groen en blauw randje. Toch valt het alleszins mee en is het eenvoudig te corrigeren. Zelfs als je dat niet zou doen, valt het nog niet eens zo op.

Problemen bij tegenlicht: flare

Een bekend probleem, zeker bij landschapsfotografen die dol zijn op het zonnetje, is flare. Wanneer (zon)licht direct binnenkomt in de lens kan het zijn dat het licht intern gaat reflecteren tussen de verschillende glaselementen en daarbij breekt in verschillende kleuren. Daarbij kun je van die kleurvlekken of een 'flare' krijgen. En dus richt ik de 11mm eens vol naar de zon.

Flare test bij vol tegenlicht

Flare test bij vol tegenlicht

De zon sneakt door mijn walnotenboom. Met f/22 maak ik daar een mooie diffractie sterretje van en ik zoek naar de flare. Toch blijkt dat nog lastiger te zijn dan verwacht. Op sommige momenten zie ik een paar vlekken, zoals hier bovenin en een kleintje links maar even bewegen en alles lijkt weer weg.

Flare creëren blijkt lastiger dan verwacht.

Flare creëren blijkt lastiger dan verwacht.

Hierboven een andere oriëntatie en een andere flare vlek. Al met al vind ik het enorm meevallen met de flare. Een paar vlekjes bij recht tegen de zon in fotograferen, maar geen enorme hoeveelheid aan kleurpatronen.

Perspectivische verkleining

Eigenlijk is dit niet echt een technische test maar meer een inherent 'probleem' aan groothoek. Hoe verder je uitzoomt (lagere brandpuntsafstand) hoe heftiger het perspectief of de perspectivische verkleining in het beeld wordt. Dat is het logische gevolg van groothoek. 11mm is echter behoorlijk heftig en dus ben ik erg benieuwd hoe heftig mijn perspectief gaat zijn.

Scheve lijnen van de Balg expres te wijten aan extreme groothoek

Scheve lijnen van de Balg expres te wijten aan extreme groothoek

Op korte afstand van mij rijdt de balgexpres van Schiermonnikoog langs. Je ziet hier duidelijk dat 11mm geweldig is voor groothoek, maar niet echt geschikt met rechte lijnen. Het perspectief is zó heftig dat alles scheef staat. Maar nogmaals, dat is inherent aan 11mm en niet specifiek voor deze lens. Wel iets om rekening mee te houden. Wegens de weinig tonvormige vervorming is deze lens in mijn ogen best redelijk geschikt voor architectuur maar het perspectief moet wel zó gekozen worden dat niet alle gebouwen omvallen. Aan de andere kant..., deze lens is misschien wel dé makelaarslens om van iedere meterkast een balzaal te maken.

Groothoek macro?

Nee, deze lens is geen macro lens. Sterker nog, met zijn minimals scherpstelafstand van 27.5 centimeter kom je ook niet echt lekker dicht bij je onderwerp. En dan moet je onderwerp ook nog eens groot genoeg zijn. Want de combinatie met enorme groothoek en een relatief grote minimale scherpstelafstand zorgt ervoor dat alles klein is. Maar ja, een groothoekmacro fanaat als ik wil natuurlijk wel weten wat de mogelijkheden zijn.

Macro test, dichterbij dan dit kom je helaas niet.

Macro test, dichterbij dan dit kom je helaas niet.

Door de combinatie van laag diafragma (f/4.0) en kort op een onderwerp te kruipen krijg je een soort explosie effect. Ondanks dat het geen macrolens is, is de combinatie van extreme detail-in-landschap wel erg leuk om in gedachten te houden. De minimale scherpstelafstand van 27.5 centimeter is maar een halve centimeter kleiner dan van de Irix 15mm. En ook van de 15mm vond ik hem al erg groot, zelfs met de 15mm had ik graag nog dichterbij gewild. Met de 11mm al helemaal. Als ik zie dat de grootste concurrent van deze lens op zijn 12mm tot maar liefst 18 centimeterdichtbij kan komen, dan had ik ook voor de 11mm wel wat meer (of eigenlijk minder) gehoopt.

Terug het veld in

Zo, weg uit de tuin en van de muur, terug de praktijk in. En zo trokken de Irix 11mm en ik samen over Schiermonnikoog. Een grote jongen in de tas om te zien wat hij waar kan maken. En dan komt meteen het eerste punt, want 11mm is zó groot dat je bijna op zoek moet naar composities en beelden waarvoor je een 11mm nodig hebt. Wanneer je te kort komt aan 16mm dan is 11mm echt een geweldig bereik. Maar in praktijk heb je toch niet de hele dag een 11mm nodig. Ik moest er ook echt aan wennen, bij veel beelden waarvoor ik dacht dat ik de 11mm mooi in kon zetten bleek het gewoon veel te veel groothoek te zijn.

 Ik lig minder dan een meter van deze boom af lig en het een klein dingetje in het landschap

Ik lig minder dan een meter van deze boom af lig en het een klein dingetje in het landschap

Zelfs voor een panorama is deze extreme groothoek geschikt!

Zelfs voor een panorama is deze extreme groothoek geschikt!

Net als bij de 15mm, zie je in de foto hierboven ook bij de 11mm dat hij uit zichzelf al behoorlijk veel polariserende vermogens heeft. Er is dan ook weinig noodzaak om nog een extra polarisatiefilter te willen gebruiken (wat ook niet kan).

Net als bij de 15mm, zie je in de foto hierboven ook bij de 11mm dat hij uit zichzelf al behoorlijk veel polariserende vermogens heeft. Er is dan ook weinig noodzaak om nog een extra polarisatiefilter te willen gebruiken (wat ook niet kan).

Welke lens heeft zóveel groothoek dat je niet alleen je eigen schaduw kunt fotograferen maar tegelijk ook nog je eigen vinger die de schaduw veroorzaakt...

Welke lens heeft zóveel groothoek dat je niet alleen je eigen schaduw kunt fotograferen maar tegelijk ook nog je eigen vinger die de schaduw veroorzaakt...

Eindoordeel

Mijn kennismaking met Irix begon met de 15mm f/2.4 Blackstone en nu ik mijn review van die lens weer doorneem lees ik de volgende complimenten: oerdegelijke bouw, mooie afwerking, soepele scherpstelring, Zwitserse precisie, oneindig 'klikje' en hyperfocale afstanden op de schaalverdeling. Is dit bij de 11mm anders? Nee, totaal niet. En dat getuigt van kwaliteit, om twee verschillende lenzen te maken die op deze punten nagenoeg gelijk zijn en ook gelijk aanvoelen. Heel fijn als je ze beide hebt!

Natuurlijk ben ik inmiddels bevoordeeld, immers, ik heb de 15mm al in bezit en wist dus wat ik kon verwachten. Dat is echter ook meteen weer een nadeel, want zoals je hebt gelezen kan ik het niet nalaten de lenzen te vergelijken. En zeker wat bouw betreft moest de 11mm van goede huize komen om dat te evenaren. Toch is dat zeker gelukt! Natuurlijk zijn er verschillen. Waar de 11mm maar liefst 35 procent grotere beeldhoek heeft, zo is hij daarentegen wel één en twee derde stop minder lichtsterk. Maar dat zijn specificaties, hoe staat het in de testen?

 Toch een poging tot een extreem macrolandschapsbeeld, hopend dat ik nog wat extra scherpte vóór mijn scherpstelpunt kon krijgen door de grote scherptediepte van f/16!

Toch een poging tot een extreem macrolandschapsbeeld, hopend dat ik nog wat extra scherpte vóór mijn scherpstelpunt kon krijgen door de grote scherptediepte van f/16!

Aandachtspunten

Toch had ik aandachtspunten bij de 15mm, met name vignettering, hoekscherpte en minimale scherpstelafstand. Hoe zit dat bij de 11mm? Wat de eerste betreft vind ik hem beter presteren dan zijn broer, hij heeft weliswaar zichtbare donkere hoeken bij f/4.0 maar die zijn lang niet zo donker als bij de 15mm. De scherpte in de extreme hoeken is bij de 11mm niet heel bijzonder en daar scoort hij vergelijkbaar met de 15mm. Ik vroeg mij toen al af in hoeverre die van belang is bij deze groothoeken, in praktijk zul je er weinig last van hebben. Dit punt is voor mij dan ook wat minder van belang.

Vervorming

Wat vervorming betreft scoort de 11mm eveneens goed in mijn ogen, niet vervormingsvrij maar niet heel storend en prima corrigeerbaar. Natuurlijk heb je last van perspectivische verkleining, maar dat is niet aan de lens te danken maar puur een 11mm probleem. Ook met chromatische aberratie en flare presteert de 11mm prima. Alleen hadden ze ook voor de 11mm wat meer mogen investeren in een veel kleinere minimale scherpstelafstand. Want juist op korte afstanden kan een 11mm een geweldig extreem detail-in-landschapsbeeld geven en dat lukt helaas niet echt.

Filters

Als landschapsfotograaf had ik wel gehoopt mijn 100mm filtersysteem te kunnen gebruiken en hoewel ik een grote tendens van veel fabrikanten zie naar bolle frontelementen met vaste zonnekappen is dat voor mij wel een dingetje. De 15mm heeft inmiddels een dedicated filterhouder die op de zonnekap bajonet klikt en waarin zelfs 2 100mm filters passen. Dat is wat ik zoek!

Is het nu mijn lens?

Resumé kan ik oordelen dat alle goede kwaliteiten van de 15mm ook in de 11mm perfect in orde zijn. Waar de 15mm slechter presteert (vignettering) doet de 11mm het zelfs veel beter. De 11mm scoort in mijn ogen op alle vlakken vergelijkbaar of beter dan de 15mm waarmee Irix laat zien het ontwikkelen van producten zeer serieus te nemen en te streven naar een constante kwaliteit standaard. Alle lof daarvoor! Ik ben content!

Ja, ik ben aan alle kanten content over de kwaliteit. Dan blijft de praktijk over. Is het nu een lens voor mij? Ik peins er best over wanneer je 11mm nou echt nodig hebt. 11mm is gewoon enorm veel groothoek. Als aanvulling op bijvoorbeeld de 15mm of een 16-35mm, is het een schitterend bereik. Maar dan nog zal je hem niet de hele dag door gebruiken maar echt voor die gevallen gebruiken dat je met 15 of 16mm niet uitkomt.

Zelf gebruik ik dergelijke extreme groothoeken graag ’s nachts. Daarbij pakte ik altijd het liefste f/2.8 lenzen, maar met de tegenwoordige kwaliteit van hoge ISO's op de camera wordt ook een f/4.0 lens tegenwoordig interessant, zeker met bijvoorbeeld Noorderlicht. En dan komt een andere groot voordeel: deze lens is zowel geschikt voor crop-camera’s als fullframe en zelfs op een cropcamera heb je hier al enorm veel groothoek van. Dus mocht je in de verre toekomst denken over een full frame camera, dan kun je deze lens gewoon heerlijk blijven gebruiken. Veel groothoek plezier!

Beschikbare vattingen

De Irix 11mm f/4 wordt geleverd in zowel Firefly als Blackstone uitvoering waarbij de eerst een kunststof behuizing heeft vs een magnesium huis. Verder wordt hij geleverd in de volgende vattingen (camera merken):

  • Canon
  • Nikon
  • Pentax
Als afsluiting een uniek nachtelijk panorama op Schiermonnikoog met 5 beelden gestichted: links het noorderlicht, bovenin de Melkweg boog en rechts de oranje opkomende maan. Irix was erbij!

Als afsluiting een uniek nachtelijk panorama op Schiermonnikoog met 5 beelden gestichted: links het noorderlicht, bovenin de Melkweg boog en rechts de oranje opkomende maan. Irix was erbij!

 
Een waardig afscheid, één van mijn mooiste kievitsbloemen foto's ooit gemaakt afgelopen jaar.

Time to say goodbye… and move on

 

Waar het allemaal begon

Afgelopen tijd heb ik mijn ouders geholpen met voorbereidingen van de verhuizing. Voor velen zal dit niet bijzonder klinken maar in mijn geval is dat anders. Ze verhuizen weg van 'de Boerderij'. En deze Boerderij is eigenlijk mijn ouderlijk huis. In rumoerige tijden tijdens mijn jeugd en spannende tijden van mijn studie was 'de Boerderij' altijd het veilige heenkomen, de rots in de branding, het gevoel van ontspanning en vooral de plek waar je even tot rust kon komen. Vóór mijn moeder en haar man er gingen wonen en nog vóór ik geboren werd, kochten mijn grootouders tijdens de ruilverkaveling 'de Boerderij' als vakantiehuis. Meteen werd er fiks verbouwd en ik ken 'de Boerderij' dan ook niet anders dan zonder dieren maar met een oppervlak van 150m2 was de voormalige stal voor mij als kind de enige plek waar ik indoor rond kon fietsen.

Onze Boerderij, onze trots, onze rustplaats... centrum van onze familie.

Onze Boerderij, onze trots, onze rustplaats... centrum van onze familie.

Van jongs af aan kwamen wij bijna maandelijks naar de Boerderij voor een weekendje weg. Eieren halen bij Van der Kolk, komkommers bij Esselink en klusjes bij Mollink. Mijn Indische oma ('omi') beleefde er heerlijke tijden en wij genoten van jongs af aan van de rust, ruimte en natuur. Zeker als je zelf opgroeit in Den Haag is een Boerderij langs de Overijsselse Vecht een oase van rust en natuur. Kleine Johan zette hier ook zijn eerste stapjes in de wereld van de fotografie...

Mijn eerste kievitsbloemen foto: pasen 1990, 14 jaar oud.

Mijn eerste kievitsbloemen foto: pasen 1990, 14 jaar oud.

Tijden veranderen.. de Boerderij blijft

Levens veranderen, je gaat studeren, mijn Omi trekt uit de Boerderij, mijn moeder verhuist met haar man van Den Haag naar de Boerderij, ik krijg verkering, ik volg mijn verkering naar Afrika, we gaan zelf tijdelijk op een Boerderij wonen, we krijgen ons eerste kind, mijn Omi overlijdt... maar wat er ook gebeurt aan mooie en treurige gebeurtenissen... de Boerderij blijft. Steeds weer keer ik terug en val in slaap in 'mijn' kamer, kom tot rust, geniet van de grote tuin door mijn moeder zo bloedig onderhouden, glimlach om alle klusjes die voor mij zijn blijven liggen en voel mij volledig ontspannen.

De vele ochtenden die ik in de mist ov er de dijk heb gezworven.

De vele ochtenden die ik in de mist ov er de dijk heb gezworven.

De Boerderij zorgt bij mij voor ontspanning, even weg uit de eigen wereld, even opladen en tot rust komen. De Boerderij is mijn rots in de branding. Na iedere reis uit het verre noorden, na ieder avontuur in de nacht of met noorderlicht, na iedere jachtige periode keer ik altijd even terug naar de Boerderij om na te denken en even afstand te nemen. Dan ga ik zitten op de balk voor de baander, laat mij verwennen met een kop cappuccino, mijmer weg bij de grote bonte specht op de appelboom, hoor de verhalen van de buurt, de tuin en de bomen en moet ik weer lachen om alle avonturen die we hier ooit beleefd hebben. Dat ik 's nachts het raam uit sloop voor mijn eerste nachtelijke rendez vous, dat ik mijn laars kwijtraakte in de sloot op de plek waarvan iedereen weet dat het wel op land lijkt... maar eigenlijk al sloot is. Ik dwaal altijd even door de schuur, zie mijn eigen kano en maak plannen om weer naar de Wieden te gaan terwijl ik mij herinner hoe ik als kleine jongen alleen 50km schaatste over de Beulaker.

Zelfs mijn oudste maakte haar eerste eigen foto's bij de Boerderij.

Zelfs mijn oudste maakte haar eerste eigen foto's bij de Boerderij.

Het moment

Stiekem weet je dat het moment gaat komen. Zelf kan ik de Boerderij niet betalen en als zou ik het kunnen, mijn kinderen en vrouw zijn veel te blij met de omgeving waar we wonen. En dus weet je dat het moment gaat komen, het ouderlijk huis zal eens overgaan in andere handen. Komende september is het zover, na meer dan 50 jaar hèt baken in onze familie te zijn geweest, voor mijn grootouders tot voor mijn eigen kinderen. Mijn moeder heeft besloten om te gaan verhuizen nu ze dat nog kunnen. Het onderhoud is zwaar, de Boerderij is te groot voor hun beide en het is ver van de winkels. In de winter is het stil en koud.

De appels bij onze appelboom in de tuin van de Boerderij.

De appels bij onze appelboom in de tuin van de Boerderij.

Ik snap het best. Ik ben ook blij dat zij de keuze gemaakt hebben en dat niet ik straks voor de keuze sta. Ik zou waarschijnlijk kost wat kost gaan proberen de Boerderij te behouden met alle (financiële) stress vandien. Nu wordt de keuze voor mij gemaakt en kom ik niet in de verleiding. Verder zoekt mijn moeder nu ook zelf de spullen uit en vele familie herinneringen worden nu al met warme hand doorgegeven. Veel fijner dan de verdeling van een erfenis. Alle realiteitszin in mij snapt het hele proces en staat erachter... maar mijn gevoel spreekt anders.

Basis van mijn fotografie

En zo struin ik voor deze column door mijn fotoarchief. Ik heb zóveel beelden gemaakt in de omgeving van de Boerderij. In de eerste plaats 'mijn' kievitsbloemen waar ik ver vóór zonsopkomst naartoe wandelde en steeds ging rond 10:00 de telefoon als ik in het veld lag of ik al trek had in koffie.

Mijn moeder komt langs om te kijken en te vragen of ik al koffie lust.

Mijn moeder komt langs om te kijken en te vragen of ik al koffie lust.

Vele nachten heb ik gezworven langs de Vecht of zelfs startrails in de tuin gemaakt. Van het kleine minibosje ken ik iedere boom en ieder blaadje. Altijd aai ik de grote taxus boom en droom dat ik daar ooit mijn eigen longbow van kan bouwen. Dan stap ik de dijk op, zwaai naar de boer en tuur in de verte voor het koppel reeën. Ik passeer het kolkje waar ik menig uur in heb rondgedobberd en vlieg met mijn drone over de prachtige vormen in het landschap die de rivier in de loop der eeuwen heeft getrokken.

Mijn eerste echte reeënfoto 10 jaar geleden.

Mijn eerste echte reeënfoto 10 jaar geleden.

Toen ik begon met fotograferen, begon ik hier. Mijn passie voor kievitsbloemen begon in bij de Boerderij, mijn fixatie voor de nacht begon bij de Boerderij, mijn liefde voor waterlandschappen begon bij de Boerderij. De Boerderij stond niet alleen aan de basis van Johan maar ook aan de basis van mijn fotografie.

Het watertje in ons bosje...

Het watertje in ons bosje...

Afscheid... en doorgaan

En nu is het tijd van afscheid. Een periode zo lang als mijn eigen leven sluit ik af. En niet alleen ik, mijn moeder sluit een periode af van 22 jaar wonen in de natuur, mijn zus een periode van haar jeugd en mijn kinderen een periode van spelen op de Boerderij. De Boerderij heeft altijd het centrum van onze familie gevormd en nu is het tijd om afscheid te nemen. Ik merk dat het veel met mij doet en vooral als volgend jaar de tijd van de kievitsbloemen weer komt en ik niet meer wandelend door de ochtendmist naar 'mijn' veldje kan lopen. Toch ben ik blij met wat mij is gegeven, ik koester de herinneringen en ben dankbaar voor de mooie momenten die ik heb mogen beleven.

Sterrensporen gemaakt in de tuin op eerste kerstdag.

Sterrensporen gemaakt in de tuin op eerste kerstdag.

Stilstaan heeft geen zin, evenals treuren of terugkijken. Bepakt met al mijn ervaringen en herinneringen wordt het nu tijd voor een nieuwe start. Mijn ouders gaan naar een ander dorpje in de kop van de Veluwe. Langs een nieuwe rivier, bij nieuwe bossen en nieuwe natuur. Voor mij weer dé mogelijkheid om nieuwe plekken te ontdekken... want gelukkig heeft ook het nieuwe huis voor ons allemaal een plek om te slapen.

Boerderij, dank je wel!

Boerderij, dank je wel!