De lucht zit in het beeld maar wordt tegengehouden door de boomkruin, het stralende zonnetje breekt de donkere bomen en geeft een speels effect

De magie van het beukenbos… zonneharpen (TV Gelderland)

 

Het Speulderbos is groot …

Speulderbos, bos van de dansende bomen. Vóór de zon binnendringt is het mistig en mysterieus

Het is potdichte mis als ik de bedoelde dinsdag door de Veluwe rij, ik mis bijna een rotonde in het dorp (…) maar ben uiteindelijk mooi op tijd op de plek van bestemming. Maar het Speulderbos is groot en er zijn zóveel mooie plekken. Hoewel ik het liefst diep het bos in trek voor de mooiste dansende bomen weet ik dat we voor het gewenste spel van licht juist meer aan de rand moeten zijn. Daar kan de zon al vroeg het bos binnendringen en hoe vroeger hoe meer de mist er nog is. We ontmoeten elkaar aan de rand bij een schitterende plek, meer open dan mensen kennen van het Speulderbos en daardoor geschikt voor het doel. Maar toch zijn we niet meteen tevreden en rijden nog een keer langs allerlei andere potentiële plekken.

Nog geen zonnestraal te zien maar wel een schitterende plek… het lijkt wel een meer maar in werkelijkheid is het maar een plasje water op het pad

Nog geen zonnestraal te zien maar wel een schitterende plek… het lijkt wel een meer maar in werkelijkheid is het maar een plasje water op het pad

Het Speulderbos is echter groot en het is altijd best lastig om, zonder dat de zon er nog is, de maximale potentie aan puur de bosstructuur en kompasrichtingen te bepalen. Na veel omzwervingen keren we uiteindelijk… op de eerste plek terug. En dan begint het grote wachten, gaat de zon doen wat ik hoop. Blijft de mist lang genoeg aanwezig om de zon door het bos te laten stralen…

De zon!

Dan eindelijk laat de zon zich zien, nog niet fel genoeg om echt door de mist en het bos heen te dringen maar vanaf een open plek in het bos heb ik prachtig zicht op het eerste waterige licht

De eerste zonnestralen door een boompje op de open plek. Door het hoge diafragma getal (f/16) gaat hij leuk stralen door de takken.

De eerste zonnestralen door een boompje op de open plek. Door het hoge diafragma getal (f/16) gaat hij leuk stralen door de takken.

Ik haast mij terug naar Stefan die druk aan het werk is met timelapses en schiet zoveel mogelijk beelden om hem te overtuigen met mij aan de slag te gaan.

Naast de open plek begin de zon langzaam ook het bos binnen te dringen…

Naast de open plek begin de zon langzaam ook het bos binnen te dringen…

Aan de slag

Zonnestralen, zonneharpen of crepusculaire stralen zoals ze officieel heten, komen door breking van zonlicht in vocht. Dan kan vocht op de bladeren zijn, of beter nog mist, dan krijg je stralen in het bos. Maar ook breking door wolken geven stralen, de zogenaamde jacobsladders. In de zomer is het vaak te warm om het vocht lang genoeg te houden voor zonnestralen maar juist in de herfst waarbij het blad nog aan de boom zit om veel vocht vast te houden geeft de door mij ontzettend geliefde magische sfeer.

Daar zijn de stralen! Alsof er een spot uit de hemel door het bos heen priemt

Daar zijn de stralen! Alsof er een spot uit de hemel door het bos heen priemt

Als je aan de slag gaat met zonneharpen zijn een aantal zaken van belang. Als eerste let ik altijd erg op de weersverwachtingen. Een heldere koude nacht, gevolgd door heldere zonsopkomst geeft de grootste kans op mist. Voor de zon daadwerkelijk het bos binnendringt is het echter vaak al een paar uur verder, het moet dan ook niet te snel opwarmen en ook wind zorgt voor het snel verdwijnen van de mist.

Het laatste groene blad van de beuken geeft bijna licht door de zonneharpen

Het laatste groene blad van de beuken geeft bijna licht door de zonneharpen

Verder zie je ze bijvoorbeeld alleen met tegenlicht. Wanneer ik ook maar een kans op zonneharpen bespeur loop ik door het bos altijd tegen de zon in. Als je eenmaal een plek weet met zonneharpen ontstaan ze daar vaker en heb je voor een volgende keer meteen dé plek te pakken. Sommige boomsoorten zijn er perfect voor, zoals beuken, andere soorten als naaldbomen geven ook wel stralen maar met hele andere sfeer.

Zonnestralen boven een berijpte open plek met jonge naaldbomen

Zonnestralen boven een berijpte open plek met jonge naaldbomen

Gebruik in het bos eens een telelens

Hoe gek het ook klinkt, ik gebruik in het bos graag een telelens. Hoewel ik daarmee dus niet alles kan fotograferen wat zich dichtbij mij bevindt heeft het ver inzoomen een aantal grote voordelen. Zo kan ik mooie details uit het bos fotograferen uit de verte en kan ik allerlei lagen in elkaar drukken. Bomen die ver uit elkaar staan komen nu naast elkaar te staan en ik creëer een veel dichter bos dan in werkelijkheid.

Het donkere bos met in de verte…. Het licht! Gemaakt met telelens, ca. 200mm

Het donkere bos met in de verte…. Het licht! Gemaakt met telelens, ca. 200mm

Licht trekt de aandacht

Ons oog wordt altijd getrokken door lichte delen in de foto. Om die extra te benadrukken belicht ik altijd iets onder. Dat klinkt heel raar maar als de hele foto wat donkerder is komen lichte delen vaak veel lichter over dan als de hele foto lichter is. Donkere foto’s ervaren wij ook als ‘sfeervol’, denk maar aan kerst waarbij het liefst alle lampen uit doen en gezellig rond een paar kaarsjes bij de schaars verlichtte kerstboom zitten.

Om de magische sfeer van zonneharpen extra te benadrukken belicht ik vaak iets onder

Om de magische sfeer van zonneharpen extra te benadrukken belicht ik vaak iets onder

Laat de lucht weg

Licht trekt de aandacht en de lucht zal altijd lichter zijn dan de zonneharpen in het bos. Door de lucht uit je foto weg te laten hou je de aandacht van de kijker in het bos bij de zonneharp.

De lucht zit in het beeld maar wordt tegengehouden door de boomkruin, het stralende zonnetje breekt de donkere bomen en geeft een speels effect

De lucht zit in het beeld maar wordt tegengehouden door de boomkruin, het stralende zonnetje breekt de donkere bomen en geeft een speels effect

Speel met het spel van licht

Zonneharpen zijn prachtig om te fotograferen maar je kunt ook het spel van licht gebruiken voor andere soorten fotografie. Zo kwam eens een meisje met haar paard precies op het goede moment door mijn beeld gelopen. Ik heb haar gevraagd of ik wat foto’s van haar mocht maken en haar paard heeft heel geduldig gewacht tot ik het prachtige beeld had kunnen maken.

Op het perfecte moment op dé perfecte plek… soms komt alles samen!

Op het perfecte moment op dé perfecte plek… soms komt alles samen!

Maar ook het fotograferen van details zoals paddenstoelen kan schitterend worden ondersteund met de stralen van de zon. Als achtergrond verlichting of zelfs het belichten van je onderwerp!

Zonneharpen als achtergrond bij de porseleinzwammen

Zonneharpen als achtergrond bij de porseleinzwammen

Zo, het staat erop…

Ik kijk Stefan aan en wij beide bedenken ons ineens dat dit de laatste keer was voor dit seizoen. Met dit item mag ik mijn serie natuurfotografie voor Buitengewoon afsluiten. Ik kijk terug op een geweldige paar maanden met zevental items waar ik erg trots op ben. Ik heb in elk item de kans gekregen jou als kijker en lezer mee te voeren in mijn belevingswereld als natuurfotograaf, tips mogen geven over hoe ik deze onderwerpen te lijf ga en ben op prachtige plekken geweest om te laten zien hoe mooi en divers Gelderland is.

De zonnestraal precies op de porseleinzwam… en als er dan ook nog een vliegje op wilt landen…

De zonnestraal precies op de porseleinzwam… en als er dan ook nog een vliegje op wilt landen…

Rest mij nu om je veel succes en plezier te wensen. Ik hoop dat je wat aan mijn tips hebt gehad, dat ik je heb kunnen inspireren meer naar buiten te gaan en dan natuurlijk je camera mee te nemen en ook heb ik hopelijk kunnen laten zien dat een mooie foto helemaal niet betekent dat je daarvoor naar speciale geheime plekken moet. Overal om ons heen is prachtige natuur die, met enige kennis van fotografie, kan leiden tot spectaculaire beelden.
Ga ervoor… en hopelijk tot volgend jaar!

Jij ook bedankt en tot ziens”, mompelt Stefan terwijl hij de camera weer in het busje stopt. Klopt, ik zou jou niet vergeten! We hebben de afgelopen maanden best wat avonturen samen beleefd, ik heb veel geleerd en tot mijn grote vreugde ook jou mee kunnen nemen in mijn wereld van natuur- en nachtfotografie. Dus Stefan: “Juist jij bedankt!”. Evenals mijn dank aan de rest van het team van Buitengewoon en Omroep Gelderland!

Knalgele beukentak verlicht door een zonneharp… hoe mooi kun je je laatste uitzending wensen?

Knalgele beukentak verlicht door een zonneharp… hoe mooi kun je je laatste uitzending wensen?

 
zonsopkomst op het Noorderstrand bij de embryonale duinen... misschien wel het mooiste moment tijdens de workshop!

~ Avontuur op Schiermonnikoog ~ waddenworkshops 2017 online!

 

In 2017 ga ik weer twee lange weekenden met een groep op pad naar misschien wel het mooiste eiland van de wadden, Schiermonnikoog. Van 28 t/m 30 apr. 2017 hebben we het eiland in de late lente, met warm ochtend- en avondlicht waarbij we ons vooral richten op zonsopkomsten en -ondergangen, landschapsfotografie en de nacht. Van 23 t/m 25 juni 2017 is het eiland volledig overgenomen door de orchideeën en vele andere zeldzame maar oprachtige planten en bloemen en zullen de macro fotografen vooral aan hun trekken komen! Kortom, ondanks dat ik beide weekenden hetzelfde programma aanbiedt met workshops in de vorm van presentaties, veel praktijk buiten en fotonabesprekingen, hebben ze toch beide hun eigen karakter. Niet voor niets dat ik al menig deelnemer op beide weekenden heb mogen verwelkomen. Ga voor alle informatie èn boekingen naar: www.johanvanderwielen.nl/waddenworkshop-schiermonnikoog

JvdWielen_MS_schier_gev_03

3 daagse gevorderde waddenworkshop in september

Maar ook ga ik in september weer een lang weekend naar het eiland voor de gevorderde workshop waar je bezig gaat met het ontwikkelen van een thema of beeldverhaal. Een spannend avontuur vol voorbereiding, zoeken naar beeld en verhaal en werken met inhoud, boodschap en thematiek. Ga voor alle informatie èn boekingen naar: www.johanvanderwielen.nl/waddenworkshop-schiermonnikoog-gevorderden

JvdWielen_MS_schier_gev_14

 
Dit is niet bepaald het standaardbeeld mijn zoon! Nee vader...

Natuurfotograaf ter biecht 

 

Ik heb nog nooit een ... das gezien

Zo, het hoge woord is eruit. Mijn diepste geheim is nu algemeen bekend. Ik ben al 8 jaar beroepsfotograaf en daarvoor al 3 jaar part-time, ik fotografeer als sinds ik een klein Johannetje ben... maar ik heb nog nooit een das gefotografeerd. Zelfs nog nooit gezien, zelfs nog nooit in een dierentuin. Ik heb ooit een opgezette das gezien maar beter wordt het niet. Ik vergaap mij aan alle dassenfoto's op facebook, zie andere fotografen die hun volledige zomer opgeven om avond na avond naar de burchten te gaan en die het zich zelfs kunnen permitteren om dassenfoto's te posten zonder daarbij vol trots te F5'en in de hoop op honderden likes. Ik heb geen idee waar ik een burcht zou moeten vinden, en als ik het al zou weten... geen idee hoe ik ze zou moeten benaderen of wat ik wel of niet moet doen. Ja, ik kan naar zo'n speciale hut gaan en dan onder het genot van een kop koffie bij het gezellige licht van bouwlampen door hoogkwalitatief vensterglas scharrelende zebra-marters platen. Maar dat staat mij tegen, ik ben een belevingsmens. Als ik dassen wil fotograferen, dan wel zelf gevonden.

"Mijn zoon?"

Ik ontwaak uit mijn recalcitrant gepeins en voel de harde knielbank van de biechtstoel weer onder mij. Gedwee buig ik het hoofd.

"Ja, vader?"

"Noem jij jezelf 'natuurfotograaf'?"

De moed zakt me in de schoenen...

"Ja, vader"

"Je kent toch de 'lijst-met-onderwerpen-die-je-allemaal-moet-hebben-gefotografeerd' voor je jezelf 'natuurfotograaf' mag noemen?"

"Ja, vader"

"Heb je nog meer gezondigd, mijn zoon?"

"...Ja, vader"

Meneer Pastoor zucht...

"Vertel mijn zoon..."

Mijn top 5 van alles wat ik nog nooit heb gefotografeerd

Je kijkt verbaasd! Wie? Jij, ik zie het wel! Wie? Ja jij, de lezer. Dat kan op twee dingen duiden. Of je bent net als meneer pastoor verbaasd dat ik werkelijk nog nooit een das heb gezien maar meer hoop ik erop dat je verbaasd bent over het feit dat het zo'n issue is. Weet je, voor mij niet. Maar je moet de mensen de kost geven die oprecht verbaasd zijn als ik ze dit vertel. Natuurlijk is die lijst er niet. Nou ja, niet bij mij en niet officieel. Maar ik heb al veel mensen meegemaakt die ervan uitgaan dat je als beroepsfotograaf sowieso dassen hebt gefotografeerd. Sterker nog, in hun ogen is er een hele lijst aan soorten en onderwerpen die iedere Nederlandse beroepsfotograaf heeft afgewerkt. Alsof je er bij de KvK niet inkomt zonder bewijs-foto's. Nee, ik wordt soms gewoon niet voor vol aangezien als ik moet bekennen wat ik allemaal nog nooit gezien heb. En daarom, omdat het nu toch niet meer uitmaak, ik heb van de das al opgebiecht, hierbij mijn volledige lijst. De lijst aan alles waarbij ik heb ervaren dat men ervan uitgaat dat ik er honderden goede beelden van op de plank heb liggen... maar ik in werkelijkheid nog nooit heb gezien, nog nooit ben geweest en dus nog nooit heb gefotografeerd. Lees en huiver.

#2 IJsvogel

Meteen bij deze eerste lieg ik al een klein beetje. Ik heb in 2007, op 22 december (de mooiste rijpdag die ik mij kan herinneren), een ijsvogel in een volledig berijpte boom gefotografeerd. Klein, in een hoekje, niet beeldvullend op een tak, niet met vis, niet parend, niet onderwater met bubbels, niet vol in de vlucht haarscherp naar mij toe vliegend, niet samen met andere vogels of in Ultra Wide Angle... slechts klein in een hoekje van een 8Mp foto die ik zelfs nog wat heb moeten croppen. Voor mij was dit dé ijsvogel foto maar voor mensen waar ik mee praat telt dit niet mee. Dit zijn niet dé foto's die bij een èchte natuurfotograaf horen.

Wat vind jij? Is het goed genoeg voor 'dé ijsvogelfoto'?

Wat vind jij? Is het goed genoeg voor 'dé ijsvogelfoto'?

#3 Hallerbos

Ik ben nog nooit van mijn leven in het fabelachtige Hallerbos geweest, zelfs niet tijdens dé tijd dat de boshyacinten bloeien in combinatie met het jonge frisse beukenblad en de daslook. Ik ken alle fantastische beelden van blauwe ondergrond en fris groen, de winnende beelden tijdens wedstrijden en de vele busladingen fotografen die elk jaar die kant op gaan. Maar ik niet. Nog nooit geweest. Dus ook geen enkel beeld van. Ik heb wel eens een groepje  boshyacinten per toeval gevonden in Ierland, klein plukje bij elkaar in een rommelig bos en grijs grauw weer. Beter heb ik niet.

vind ik eindelijk een klein plukje boshyacinten, staat er nog een lelijke stam precies middenin

vind ik eindelijk een klein plukje boshyacinten, staat er nog een lelijke stam precies middenin

#4 Pestvogel

Op dit moment zie ik weer foto's op de social media van fotografen bij bosjes gelderse roos waar één van de vele invasies pestvogels aan het bessenplukken zijn. Een niet al te moeilijke soort omdat ze weinig schuw zijn en daardoor erg leuk om mee te experimenteren voor prachtige beelden in de vlucht, met bes in de lucht of met meerdere samen. Alleen niet door mij. Ik ben nog nooit bij zo'n bosje geweest. Mijn beste en tevens enige foto van een pestvogel is gemaakt in Finland, ver weg in een den, rommelige omgeving waarin je goed moet zoeken naar de vogel. Nee, schrille tegenstelling bij al die bessen-etende-beelden.

Als je héél goed zoekt kun je ergens in dit beeld een pestvogel vinden

Als je héél goed zoekt kun je ergens in dit beeld een pestvogel vinden

#5 La Hoegne

Dit prachtige kleine riviertje in de Ardennen is enorm in trek, zeker in de herfst. Omringd door kleurende bomen stroomt het water met kleine kolkjes en neemt het oude blad mee in prachtige dynamische vormen. Met dank aan Theo is dit riviertje nog populairder geworden, zeker sinds hij het te lijf ging met onderwaterhuis. Hier kun je de dynamische long-exposure beelden maken waar menigeen van smult. Maar niet door mij. Nog nooit geweest. Sterker nog, ik zou niet eens weten waar de mooiste punten liggen. Ik kan de rivier op de kaart vinden maar waar ik dan zou moeten wezen? Geen flauw idee. Ik denk dat ik nog de beste kans maak door in het weekend de gele kentekens te volgen. Daarom hierbij maar een beeld van schuimvormen in de Leuvenemse beek, voor Nederlandse begrippen een snelstromende rivier maar in werkelijkheid natuurlijk niets in vergelijking met La Hoegne.

Niet echt de dynamiek die je bij de echte Hoegne zou zien.. maar ik moet het er maar mee doen

Niet echt de dynamiek die je bij de echte Hoegne zou zien.. maar ik moet het er maar mee doen

Was dit alles wat je mij te vertellen had, mijn zoon?

... vraagt meneer Pastoor met een diepe zucht.

"Oh nee hoor."

Ik voel inmiddels alle schroom van mij afvallen en heb de behoefte om echt al mijn zonden op te biechten...

"Ik ben ook nog nooit met sneeuw op de Hoge Venen geweest, nog nooit met mooie ochtendmist in de Hatertse Vennen, heb alle exotische vogelsoorten als sneeuwuil op Vlieland, sperweruil in Zwolle en de terror-oehoe in Twello gemist, heb nog nooit een purperreiger gezien of een foto gemaakt van een boommarter, heb nog nooit foto's gemaakt van etende eekhoorns of scharrelende waterrallen, heb nog nooit irisatie in de mist gefotografeerd en nog nooit lichtende nachtwolken gezien, heb nog nooit een wisent beslopen of kraanvogels gefotografeerd, nog nooit een maanboog gezien of een roerdomp gezien, nog nooit noorderlicht in Nederland gespot of goede foto's van bliksem gemaakt, nog nooit beziggeweest met de reeënbronst of jonge vosjes, en ... en ... "

Dan wordt ik onderbroken

"Ja stop maar mijn zoon ... het is mij duidelijk"

...

Ik wacht in stilte op wat gaat komen. Zal ik absolutie krijgen? Wordt ik gestraft dat ik mijzelf 'natuurfotograaf' heb durven noemen? En zo ja... wat zal mijn straf worden.

"Heb je dan afgelopen jaar niets gedaan aan het vervullen van je gelofte?"

Ik voel hoop opkomen...

"Oh jawel vader... ik heb voor het eerst boomkikkers gefotografeerd, ik heb een Helios 44-2 gekocht èn ik ben op de Hoge Veluwe geweest voor tegenlichtopnames van burlende herten!"

"Dan is er nog hoop voor jou, mijn zoon. Als jij je 'natuurfotograaf' wil blijven noemen zul je de komende jaren aan de slag moeten met het afwerken van de lijst..."

Beteuterd kijk ik om me heen...

"...Of je zult gelukkig moeten zijn met wat je allemaal wèl doet. Aan de slag moeten gaan met waar je eigen drive en passie ligt, je eigen weg durven gaan, je niet laten leiden door wat anderen vinden dat jij zou moeten doen, je niet minder moeten voelen als je blijkbaar niet voldoet aan het algemene beeld van 'natuurfotograaf' maar je specialiseren in je eigen onderwerpen en beeld. Aan jou de keus."

Heb jij ook een lijst van soorten waarvan men vindt dat je die zou moeten vastleggen?

Heb jij ook een lijst van soorten waarvan men vindt dat je die zou moeten vastleggen?

Wat vind jij?

Aan jou de keus! Die laatste woorden klinken nog steeds door in mijn hoofd. En wat vind jij? Heb jij een lijst in je hoofd van wat vind dat je eigenlijk allemaal nog zou moeten fotograferen? Laat jij je leiden door de beelden van anderen op de social media? Vind jij ook dat je eigenlijk naar al deze prachtige plekken moet gaan en deze schitterende onderwerpen moet fotograferen? Voel je je ook niet voor vol aangezien als je moet bekennen dat je bepaalde locaties nog nooit hebt bezocht, bepaalde momenten aan je voorbij hebt laten gaan of bepaalde onderwerpen nog nooit hebt gezien laat staan gefotografeerd? Heb jij ook zo'n lijst als ik? Of ben jij gelukkig met wat je wèl doet en laat jij je niet leiden door wat anderen vinden of doen? Laat het mij weten... welke keuze heb jij gemaakt?

Een gebed ter overweging

Wees gegroet, Moeder Natuur, vol van schoonheid
De natuurfotograaf is met U.
Gij geeft de mooiste ochtenden,
En gezegend zij de dieren, die dartelen in uw bossen en op akkers.
Oh schone natuur, Moeder van ons allen,
Wees opengesteld voor ons fotografen,
Nu en in het uur vóór zonsopkomst.
Amen.

 
Aan de slag bij het feitelijke ‘stroompje’, door er dicht op te kruipen en ver uit te zoomen creëer ik het gevoel van een enorme stroomversnelling

Dynamiek en beweging? Lange sluitertijden! (TV Gelderland)

 

Alles is perfect vandaag… behalve wat ik nodig heb: stromend water

Eenmaal op de plek aangekomen vind ik mijzelf moederziel alleen in een sprookjesachtige sfeer. Het is mistig en stil en het kost mij weinig moeite om op de omgevallen bomen boven de beek trollen en elfjes te fantaseren. De kleurende beuken maken het plaatje af maar waar het mij om gaat, snelstromend water, is in geen veld of wegen te vinden. De beek stroomt, maar alleen als ik echt heel goed kijk.

Verstilde serene herfstsfeer met mist en diep verzadigde kleuren… maar stromen ho maar

Verstilde serene herfstsfeer met mist en diep verzadigde kleuren… maar stromen ho maar

Sterker nog, de beek stroomt zo weinig dat ik erover peins om het onderwerp van vandaag te veranderen in “reflecties en spiegelingen” want de vallende dauwdruppels geven nog meer beweging in het water van de beek dan de stroming zelf.

De beek stroom zó weinig dat je kan spelen met reflecties en vallend herfstblad

De beek stroom zó weinig dat je kan spelen met reflecties en vallend herfstblad

Ik stap in mijn auto en rij naar een andere plek waar ik al eerder ben geweest. Hier is de beek iets smaller en stroomt iets meer maar nog steeds te weinig om mijn doel te verwezenlijken. Terwijl ik moedeloos aan de waterkant sta, komt Stefan aanwandelen. Samen kijken we hoofdschuddend naar het bijna stilstaande water tot hij ineens met een glimlach opkijkt…. “Ik weet nog een plek”.

Toch nog gevonden: dé perfecte plek!

Op deze plek in de beek heeft een stapel takken ervoor gezorgd dat het water door een klein gaatje wordt geperst, daardoor snel gaat stromen en hele kom heeft uitgesleten…

Op deze plek in de beek heeft een stapel takken ervoor gezorgd dat het water door een klein gaatje wordt geperst, daardoor snel gaat stromen en hele kom heeft uitgesleten…

Eenmaal op de betreffende plek aangekomen kijk ik blij op in het tevreden gezicht van Stefan. “Held!” zucht ik, nu kan ik toch met mijn oorspronkelijke idee aan de slag: dynamiek en beweging in water èn lange sluitertijden.

Wat gaan we precies doen vandaag?” vraagt Stefan terwijl ik het waadpak aantrek. Al sjorrend aan de laarzen steek ik van wal. “Water spreekt bijna bij alle fotografen tot de verbeelding. Niet alleen de oneindigheid door spiegelingen maar ook de dynamiek van bewegend stromend water. Alleen ben jij in het voordeel met film omdat je dan beweging en ook geluid mee kan nemen in je opnames, deze beide voor stromend water cruciale elementen ben ik kwijt met fotografie. Ik wil laten zien hoe je het gevoel van beweging toch kunt overbrengen zódanig dat de kijker bij het zien van mijn foto toch het gevoel heeft naar stromend water te kijken. Werken met lange sluitertijden!

Vol enthousiasme stap ik in de beek om meteen met een zuur gezicht Stefan aan te kijken. “Je onzekerheid of dit pak nog volledig waterdicht was kan ik al na één stap wegnemen”, ijskoud water van de beek sijpelt al vanaf het eerste contact met het water mij linker laars binnen. Maar ik laat me niet kennen en ga aan het werk.

De mooiste compositie bereik ik in dit geval door zelf in de beek te gaan staan, maar pas op dat je nergens aankomt. Hoewel alle takken en bladeren verankert lijken te liggen is het een heel labiel evenwicht wat bij de minste aanraking volledig verstoort! Stefan heeft geen last van koude tenen…

De mooiste compositie bereik ik in dit geval door zelf in de beek te gaan staan, maar pas op dat je nergens aankomt. Hoewel alle takken en bladeren verankert lijken te liggen is het een heel labiel evenwicht wat bij de minste aanraking volledig verstoort! Stefan heeft geen last van koude tenen…

Werken met lange sluitertijden

Het maken van ‘long exposures’ zoals het ook wel wordt genoemd is tegenwoordig erg populair. Filters om het licht tegen te houden tot wel een factor 1000 gaan als warme broodjes over de toonbank maar voor mij is het werken met deze techniek nooit een doel op zich, het moet het beeld en je verhaal ondersteunen. Wanneer we gaan werken met bewegende onderwerpen, zoals stromend water maar ook wind door de bomen of langs drijvende wolken, loop je als fotograaf tegen het probleem aan dat je resultaat een stilstaand en plat beeld is waarmee je geen beweging of dynamiek kunt vastleggen. In dat geval biedt het werken met lange sluitertijden een uitkomst.

Wanneer je de sluiter langer open laat staan worden snelle bewegingen niet meer vastgelegd. Stilstaande onderwerpen blijven scherp en onbewogen maar alles wat tijdens de belichting beweegt vaagt uit. En juist deze uitgeveegde beweging in het beeld creëert voor de kijker de dynamiek van een bewegend onderwerp, je kijker fantaseert er als het ware weer beweging bij!

Het kleine stuk van de stroomversnelling met lange sluitertijd (2,5 seconden), het water veegt uit, het detail verdwijnt uit het stroompje en je voelt als het ware de dynamiek van het bewegende water

Het kleine stuk van de stroomversnelling met lange sluitertijd (2,5 seconden), het water veegt uit, het detail verdwijnt uit het stroompje en je voelt als het ware de dynamiek van het bewegende water

Hoe doe je dat nu, werken met lange sluitertijden. Het is op zich niet heel moeilijk als je het volgende stappenplan volgt:

  • Werk altijd van (stevig!) statief. Als je statief niet stevig genoeg is kan de camera tijdens de foto alsnog bewegen en mislukt je foto
  • Een draadontspanner is handig omdat je dan je camera niet aan hoeft te raken voor het maken van de foto, dus geen risico op beweging in de camera
  • Werk vanuit de stand A(v) waarbij jij het diafragma in kan stellen en de camera de bijbehorende sluitertijd berekent. Kies dan voor de laagste mogelijke ISO (zoals ISO 100) en een lekker hoog diafragma getal ( = kleine opening) zoals f/22. Deze instellingen geven de op dat moment langst mogelijke sluitertijd zonder dat je foto ineens onder- of overbelicht.
  • Is dat nog niet lang genoeg naar je smaak? Gebruik dan ook je polarisatiefilter (scheelt een factor 2 aan licht) of werk met zogenaamde grijsfilters die bedoeld zijn om extra licht tegen te houden.
  • Heb je geen filters? Geen nood! Ga dan, net als ik vandaag, niet op een zonnige dag op pad maar juist een grauwe donkere dag. Dan heb je automatisch minder licht en geen filters meer nodig! Verder heeft zo’n dag als voordeel dat de kleuren van het bos extra verzadigd zijn.
 
Korte sluitertijd (in dit geval 1/25 sec. bij hoge ISO en laag diafragmagetal), geen beweging te zien, veel detail en daardoor een stilstaande en rommelig beeld

Korte sluitertijd (in dit geval 1/25 sec. bij hoge ISO en laag diafragmagetal), geen beweging te zien, veel detail en daardoor een stilstaande en rommelig beeld

Zelfde beeld maar nu met 2,5 sec. belichting (bij lage ISO en hoger diafragmagetal), het schuim heeft bewogen tijdens de foto en zorgt voor een ronddraaiende beweging, het water is mooi vlak en laat de kleuren door.

Zelfde beeld maar nu met 2,5 sec. belichting (bij lage ISO en hoger diafragmagetal), het schuim heeft bewogen tijdens de foto en zorgt voor een ronddraaiende beweging, het water is mooi vlak en laat de kleuren door.

Té lange sluitertijd (in dit geval 25 seconden) het witte schuim heeft zoveel bewogen en gedraaid dat de mooie ronde vorm is verdwenen en er een witte vlek ontstaat.

Té lange sluitertijd (in dit geval 25 seconden) het witte schuim heeft zoveel bewogen en gedraaid dat de mooie ronde vorm is verdwenen en er een witte vlek ontstaat.

 

Ook nog het polarisatiefilter!

Al eerder heb ik op Buitengewoon TV en in mijn blog het effect van het polarisatiefilter laten zien. En ook nu weer ga ik hem gebruiken. Niet om het licht nog extra tegen te houden want het was donker genoeg, maar om de lichtreflectie van zoal het stromende water als het natte blad van de bosgrond weg te filteren. Om het effect goed te laten zien kruip ik wat dichter op de feitelijke ‘stroomversnelling’. Met een grom kom ik erachter dat niet alleen de linker maar inmiddels ook de rechter laars van het waadpak zijn beste tijd heeft gehad. Ik loop nu wel in evenwicht, mijn beide voeten zijn inmiddels steenkoud en doorweekt met het ijskoude water van de niet bepaald tropische beek.

Aan de slag bij het feitelijke ‘stroompje’, door er dicht op te kruipen en ver uit te zoomen creëer ik het gevoel van een enorme stroomversnelling

Aan de slag bij het feitelijke ‘stroompje’, door er dicht op te kruipen en ver uit te zoomen creëer ik het gevoel van een enorme stroomversnelling

 

 
 
Geen polarisatiefilter gebruikt, de kleur van de foto is wat koel, je ziet de lichtreflectie in het water en al het natte blad glimt.

Geen polarisatiefilter gebruikt, de kleur van de foto is wat koel, je ziet de lichtreflectie in het water en al het natte blad glimt.

Wel de polarisatiefilter gebruikt, het glimmende laagje van het blad is weg, de kleuren zijn dieper en verzadigder en het water is minder hel verlicht.

Wel de polarisatiefilter gebruikt, het glimmende laagje van het blad is weg, de kleuren zijn dieper en verzadigder en het water is minder hel verlicht.

 
 

Gebruik de ‘juiste’ sluitertijd!

Ik begon al te zeggen dat lange sluitertijden populair zijn maar gebruik deze techniek nooit om de techniek zelf maar om iets vast te leggen wat anders niet kan. Zo maak ik altijd een trapje met verschillende sluitertijden om naderhand in de computer goed te kunnen bekijken welke sluitertijd het mooiste is bij mijn beeld. Soms kan dat wel 30 seconden zijn maar op andere momenten is 2,5 seconden veel mooier. Gebruik daarom de juist sluitertijd per beeld, niet per se lang of kort, om je gevoel van dynamiek over te brengen.

Lange sluitertijd van bijna 1,5minuut (!) voor een mooi zacht water, 45 minuten ná zonsondergang

Lange sluitertijd van bijna 1,5minuut (!) voor een mooi zacht water, 45 minuten ná zonsondergang

 

Juist een sluitertijd van ‘maar’ 1,5 seconden zorgde ervoor dat de vormen van het terugstromende water tussen de stenen door het mooiste uitkwam.

Juist een sluitertijd van ‘maar’ 1,5 seconden zorgde ervoor dat de vormen van het terugstromende water tussen de stenen door het mooiste uitkwam.

 

Het uiteindelijke beeld, een iets andere compositie en 4 seconden belichting

Het uiteindelijke beeld, een iets andere compositie en 4 seconden belichting

Terwijl ik vertel over het gebruik van de polarisatiefilter voel ik mijn tenen natter en vooral ijskoud worden!

Zo, dat staat erop, in twee takes per deel. Ik kijk nog eens tevreden rond, pluk mijn spullen her en der van de bosgrond en kijk in het tevreden gezicht van Stefan. “Klaar?” vraag ik hoopvol, inmiddels niet meer voelend of mijn tenen nog wel onderdeel van mijn lichaam uitmaken. Hij kijkt mij meelijwekkend aan … “helaas joh, we moeten alle loopjes nog en dan is het wel het leukste als je het waadpak nog aanhoudt”. Ik grom. “Als ik thuis kom koop ik weer een eigen…”.