Flitsen – Praktijkgids Voor Natuurfotografen

NIEUW met voor intekenkorting: ‘Flitsen – Praktijkgids Voor Natuurfotografen’

 

Vier bekende natuurfotografen die hun flitser(s) regelmatig of zelfs altijd gebruiken hebben al hun kennis en ervaring gebundeld in een Praktijkgids flitsen voor natuurfotografen. Het zijn Paul van Hoof, Johan van der Wielen, Elja Trum en Leon Baas. Daarnaast zijn er specialistische bijdragen van Marc Costermans over IJsvogelfotografie, Jan Wegener over vogelfotografie en Daniel Laan over gebruik van alternatieve lichtbronnen.

In deze praktijkgids zetten deze ‘cracks’ alles op een rij wat je wilt en moet weten over flitsen. Met veel praktijkvoorbeelden laten ze zien hoe je de flits op talloze manieren kunt inzetten om beter belichte foto’s te krijgen. Natuurlijk is er aandacht voor de ethische kant van het flitsen en zetten ze ook alle creatieve flitsmogelijkheden op een rij.

LET OP Het boek verschijnt eind november 2018. Bestellingen worden op 28 november verzonden. Tot 25 november betaal je de voorintekenprijs van € 21,90.
Bestel hem snel op: webshop.natuurfotografie.nl/product/flitsen-praktijkgids-voor-natuurfotografen

Lees ook mijn nieuwste tutorial met 12 tips over flitsen in de natuur: www.johanvanderwielen.nl/tutorial-12-tips-flitsen-natuur

Binnenwerk_Praktijkgids_Flitsen_2_bewerkt-1

 

Binnenwerk_Praktijkgids_Flitsen_4_bewerkt-1

 

Binnenwerk_Praktijkgids_Flitsen_10_bewerkt-1

 
Combinatie van lange sluitertijd en flitsen, de wolken zijn bewogen maar de door de wind bewegende teunisbloem is door het flitslicht bevroren én mooi uitgelicht.

de 12 tips voor flitsen in de natuur

 

1. Creëer je eigen licht

Als natuurfotografen zijn we dol op omgevingslicht, warm ochtendlicht, zonnestralen door het bos of tegenlicht. Hoe mooi ook, er kleven twee nadelen aan: 1) je bent volledig afhankelijk van de zon, zonnestand, kleur van het zonlicht en de lichtrichting en 2) op een saaie grijze dag heb je geen mooi licht. En dat is het mooie van een flitser, je heb hiermee het licht volledig in eigen hand. Je kunt alles zelf instellen, intensiteit, richting, hoogte en zelfs kleur. Wanneer de zon even niet doet wat jij wilt, kun je toch heerlijk je creativiteit de vrije loop laten met je eigen ‘zon’.

Laagstaande ondergaande zon? Nee hoor…een grauw grijze dag met gebruik van een losse tegenlichtflitser en warme witbalans.

Laagstaande ondergaande zon? Nee hoor…een grauw grijze dag met gebruik van een losse tegenlichtflitser en warme witbalans.


2. Invulflits

Als je nog niet zoveel over flitsen weet, is er een snelle truc om toch al mooie resultaten te bereiken. In de stand automaat werkt de flitser namelijk als (vaak niet echt fraaie) hoofdlichtbron. Dan neemt de flitser de hele belichting over en krijg je al snel platte, ingeflitste foto’s. In de standen A(v) (diafragmavoorkeuze) en S/Tv (sluitertijdvoorkeuze) werkt de flitser echter als invullicht en komt als extra bovenop het omgevingslicht. Daarmee heb je een veel mooiere balans tussen beide en kun je bijvoorbeeld heel mooi de schaduwzijde van je onderwerp bij tegenlicht inkleuren.

Heikikker met tegenlicht, mooie rondjes in de druppels. Met stand A(v) en de flitser zorg je ervoor dat de kikker geen donker silhouet wordt.

Heikikker met tegenlicht, mooie rondjes in de druppels. Met stand A(v) en de flitser zorg je ervoor dat de kikker geen donker silhouet wordt.


3. Volledige controle lichtbalans; werk in M

Flitsen wordt moeilijk gevonden en geassocieerd met keihard wit licht. Dat is alleen het geval als je de flitser als belangrijkste lichtbron gebruikt. Maar eigenlijk werk met je met een combinatie van omgevings- en flitslicht. Alleen flitslicht is vaak niet mooi maar door de verhouding aan te passen, kun je ze beide in mooie balans brengen. In de stand M heb je de volledige controle. Met diafragma bepaal je scherptediepte, ISO stel je in op een gewenste waarde en met de sluitertijd regel je het omgevingslicht. Door de flits harder of zachter te laten flitsen, kun je dan als laatste de hoeveelheid flitslicht regelen.

Via manual kun je de lichtbalans zelf instellen van volledig omgevingslicht (links), via invullicht (middelste twee) tot aan hoofdlichtflits (rechts).

Via manual kun je de lichtbalans zelf instellen van volledig omgevingslicht (links), via invullicht (middelste twee) tot aan hoofdlichtflits (rechts).


4. Ingebouwde flitser: kan prima voor macro.

De ingebouwde flits wordt door velen als not-done gezien: hij is maar zwak (of keihard) en je hebt altijd saai meelicht. Toch kun je hem af en toe best gebruiken, zeker als je in de macrofotografie werkt met het zo mooie tegenlicht van de zon. Met de flitscompensatie kun je de flitser wat zachter zetten en zo mooi de donkere kant van je onderwerp inlichten

Combinatie van fisheye lens, stand A(v) voor het omgevingslicht en de ingebouwde flitser om de orchidee uit te lichten.

Combinatie van fisheye lens, stand A(v) voor het omgevingslicht en de ingebouwde flitser om de orchidee uit te lichten.


5. Schaduw van zonnekap en lens

Nadeel van de ingebouwde flitser is dat hij zó laag zit dat je bij onderwerpen dichtbij nog wel eens een nare schaduw in de voorgrond kan krijgen. Dit is de schaduw van de zonnekap. Maar zelfs als je die eraf haalt kun je nog steeds de schaduw van je objectief blijven zien. De oplossing is dan 1) iets verder in te zoomen en tegelijk wat verder naar achteren te gaan of 2) een externe reportage flitser te gebruiken die wat hoger op de camera zit.

Schaduw van de zonnekap (linksboven) en van de lens (rechtsboven). Daarom maar een externe flitser gebruik (onder).

Schaduw van de zonnekap (linksboven) en van de lens (rechtsboven). Daarom maar een externe flitser gebruik (onder).


6. Flitser los van de camera

Nadeel van een flitser op je camera (ingebouwd of reportage) is dat je per definitie werkt met het relatief saaie meelicht. Wil je volledige controle over de lichtrichting dan is het aan te raden de flitser los van de camera te gebruiken. Sommige camera’s en merken hebben ingebouwde draadloze mogelijkheden, anders kun je goedkoop een setje trigger/receiver kopen of iets duurder een set waarbij je ook nog eens de hele flitsers kan instellen vanaf de camera. Eenmaal los van de camera kan de flitser overal in het veld staan!

Met de losse flitser (van linksopzij) kun je een nieuwe spannende lichtval creëren waarbij je niet alleen schaduw ziet maar ook meer aandacht op je onderwerp vestigt.

Met de losse flitser (van linksopzij) kun je een nieuwe spannende lichtval creëren waarbij je niet alleen schaduw ziet maar ook meer aandacht op je onderwerp vestigt.


7. Flits ook eens bij landschappen

Flitsen bij macro is nog wel herkenbaar, maar bij landschappen? Jazeker, dat kan ook! Natuurlijk lukt het niet om een berg uit te lichten of de hele Waddenzee, maar zeker met laagstaande zon kun je mooi de schaduwzijde van een voorgrond oplichten. Naast de gradiënt filters is een flitser minstens net zo handig!

Bij een saaie lucht kan de combinatie van fikse onderbelichting en een flitslicht op de boom voor een extra dramatisch effect zorgen.

Bij een saaie lucht kan de combinatie van fikse onderbelichting en een flitslicht op de boom voor een extra dramatisch effect zorgen.


8. Geen flitsers? Zaklampje of je telefoon!

Ook zonder flitser kun je toch leuke effecten bereiken met hulplicht. Neem gewoon een zaklampje mee in het veld of gebruik het LED lamp je van je telefoon. Hoewel die laatste maar zwak is kun je hem juist erg mooi dichtbij je onderwerp plaatsen. Paar blaadjes erover en je hebt een mooi lichtje om wat extra spanning in beeld te brengen.

De telefoon ligt onder de vliegenzwam en schijnt recht omhoog. Om te voorkomen dat de telefoon zelf in beeld komt heb ik er wat blaadjes overeen gelegd.

De telefoon ligt onder de vliegenzwam en schijnt recht omhoog. Om te voorkomen dat de telefoon zelf in beeld komt heb ik er wat blaadjes overeen gelegd.


9. Flits om je onderwerp te bevriezen

Flitslicht duurt maar kort, veel korter vaak dan je sluitertijd. Wanneer je met bewegende onderwerpen werkt en het lukt niet om ze onbewogen te krijgen met een snelle sluitertijd kan het helpen om ze juist met de flitser te bevriezen. Je krijgt dan niet alleen mooi lichtaccent maar ook nog eens een dynamisch beeld van zowel beweging als stilstaand beeld.

Na zonsondergang waaide het nog hard door het beukenbos. Deze onderste tak van de inmiddels kale beuken is zowel bewogen door de lange sluitertijd als bevroren door het flitslicht.

Na zonsondergang waaide het nog hard door het beukenbos. Deze onderste tak van de inmiddels kale beuken is zowel bewogen door de lange sluitertijd als bevroren door het flitslicht.


10. Onmisbaar: reflectiescherm

Heb je één flitser (los of vast op de camera) dan heb je één lichtrichting, tenzij je ook nog eens zonlicht hebt. Nadeel van één lichtrichting is dat je altijd een schaduwzijde heb die soms té donker wordt. Voor een paar euro heb je een reflectiescherm om het flitslicht terug te kaatsen op de donkere delen en zo nog wat textuur aan te brengen. Maar dat scherm kun je ook gebruiken om flare te voorkomen of het flitslicht extra te richten; onmisbaar en multitasking.

Effect van een reflectiescherm (licht bovenop de hoed) en nog eens een extra goud kartonnetje voor het licht van de onderkant.

Effect van een reflectiescherm (licht bovenop de hoed) en nog eens een extra goud kartonnetje voor het licht van de onderkant.


11. Kleurenfilters

Voor flitsers heb je kleurenfilters. Daarmee kun je de kleur van het flitslicht veranderen. Maar ook kun je daarmee je onderwerp juist weer de correcte kleur geven terwijl je middels de witbalans de kleur van de achtergrond aanpast.

Foto zonder flitsers (links) en rechts met twee flitsers voor tegenlicht en meelicht. De laatste voorzien van een oranje filter waardoor de kaardenbol, ondanks de hele koele witbalans, toch weer bruin is.

Foto zonder flitsers (links) en rechts met twee flitsers voor tegenlicht en meelicht. De laatste voorzien van een oranje filter waardoor de kaardenbol, ondanks de hele koele witbalans, toch weer bruin is.


12. Be creative

Hulplicht kan bestaand licht ondersteunen, zoals het oplichten van de schaduwzijde of het aanbrengen van een lichtaccentje, maar je kunt ook volledig je eigen werkelijkheid creëren. Met kleurenfilters, andere witbalansen, meerdere flitsers en zelfs plantenspuitjes kun je je helemaal laten gaan. De natuur niet meer als werkelijkheid maar als decor voor je eigen artistieke vrijheid.

Flitsen geeft je de mogelijkheid een eigen wereld en realiteit te creëren… de natuur als decor voor je eigen artistieke vrijheid.

Flitsen geeft je de mogelijkheid een eigen wereld en realiteit te creëren… de natuur als decor voor je eigen artistieke vrijheid.

Starry night… gemaakt met twee flitsers, een koude witbalans en een plantenspuit

Starry night… gemaakt met twee flitsers, een koude witbalans en een plantenspuit

 
Artistieke creatie of gewoon lelijk? En als je al wat vindt.. moet je dat dan ook per se ongenuanceerd vermelden?

De ongenuanceerde wannabe fotograaf

 

De zelfbenoemde 'goede' fotograaf

Herken je dit in jouw club? Gelukkig - zo heb ik in de afgelopen jaren mogen ondervinden - hebben lang niet alle clubs (meer) dit soort leden. Toch kom ik ze (helaas) nog (te) heel veel tegen. De zelfbenoemde 'goede' fotograaf. De persoon die zelf zelden tot nooit eigen werk laat zien maar altijd vooraan staat om kritiek op anderen te geven. Liefst in een groepje bij elkaar te smoezen, zo zacht dat je het niet kan horen maar wèl zo hard dat je hoort dát ze smoezen. Ze vinden dat ze de wijsheid in pacht hebben, dat ze overal verstand van hebben en - en dat is misschien nog wel het ergste - hun ongenuanceerde mening ook 'moeten' verkondigen. Iedereen moet horen wat zij vinden.

"Dit zou ik dus nooit doen, een eikel op een paddo leggen voor de foto". Misschien juist omdat ik het zo aantrof dát ik er een foto van maakte..

"Dit zou ik dus nooit doen, een eikel op een paddo leggen voor de foto". Misschien juist omdat ik het zo aantrof dát ik er een foto van maakte..

Zo begon ik ooit aan een van mijn Finland reizen waarbij één van de deelnemers van het allereerste begin tegen mij begon te vertellen over een 'professionele' vriend, over de prijzen die gewonnen waren, over alle lof die was geuit, over alle publicaties en over alle uitnodigingen voor opdrachten. Toen het puntje bij paaltje kwam om de eerste beelden te bespreken vond deze deelnemer dat echter niet nodig: "ik laat nooit onbewerkt materiaal zien", "ik geef nooit RAW files af aan derden" en "voor mij heeft een fotobespreking geen toegevoegde waarde.". Hoe arrogant en ... hoe ontzettend voorspelbaar.

Kritiek op de 'meester'

Soms gaat het nog verder. Niet alleen willen ze niet met de billen bloot, niet alleen moet ik vooral 'van horen zeggen' aannemen dat ze goed zijn maar blijkbaar is er nog een laatste actie nodig om hun plek in te nemen: kritiek op de meester. Zo had het clubje achterin de zaal niet alleen collectief geen enkel beeld ingeleverd voor de fotobespreking die ik zou leiden maar aan het eind van het verhaal moesten er ook 'punten' gemaakt worden. Zonder enige vorm van nuance moest er per se kritiek geuit worden op mijn werk: "dat beeld van die kievitsbloem deed mij totaal niets, die zou bij mij in de prullenbak zijn verdwenen." Een opmerking waar ik (of enig ander) niets mee kan maar waarvan mij ook volledig de noodzaak van ontgaat. Natuurlijk spreekt mijn werk niet iedereen aan, dat verwacht ik ook niet en hoeft ook niet. Als het dan niet aanspreekt kunnen we van gedachten wisselen waarbij je minstens interesse kan tonen in mijn overwegingen over waarom ik het op die manier heb gedaan. Maar nee, van interesse was geen sprake. Daar ging het natuurlijk ook niet om. Het enige doel van deze opmerking was te laten zien aan de mede clubgenoten dat je kritiek op 'de meester' durft te hebben. Waar hoop je dan op, wat is je doel? Dat iedereen na afloop van je opmerking denkt "hij durft iets te zeggen dus zal hij het wel weten."? Dat je mede clubgenoten je vanaf dat moment als 'goede' fotograaf zien? Kritiek op de meester om jezelf op te hemelen...

Anders dan anders... voor de één een nieuwe stap in artistieke vrijheid, voor de ander een mislukking.

Anders dan anders... voor de één een nieuwe stap in artistieke vrijheid, voor de ander een mislukking.


Ik ben alleen onder de indruk van foto's

Wat is het resultaat bij mij? Per keer dat je mij vertelt hoe goed je wel niet bent, komt bij mij de lat over jouw werk hoger te liggen. Als je ongenuanceerde kritiek op mijn werk hebt verwacht ik ook dat de kwaliteit van jouw werk ver boven mijn beelden uitstijgt. Als je met je vriendjes achterin de zaal minzaam lacht over mijn foto's ga ik er dus vanuit dat ik een beginner ben in vergelijking met jou. En áls ik dan uiteindelijk werk van je zie wil ik ook compleet achteroverslaan van ontzag. Je hebt mij vertelt hoe goed je bent en dus wil ik dat ook zien. Je bent niet goed omdat je dat vertelt... je bent voor mij pas goed als je dat laat zien. Ik ben niet onder de indruk van praatjes, niet van spullen, niet van een arrogante houding, niet van al je 'professionele' vriendjes en al helemaal niet van je durf om lekker ongenuanceerd je mening te spuien. Ik ben alleen maar onder de indruk van je foto's!

De absolute mening van de beginner

Het grappige is dat ik eenzelfde houding ook zie bij sommige beginnende fotografen. Wanneer ik een workshop geef voor mensen die nog heerlijk aan het begin van hun ontwikkeling staan, die hun camera aan het ontdekken zijn, kom ik vaak meer ongenuanceerde meningen tegen dan in een groep van gevorderde fotografen.

Zo was er een paar weken geleden een deelnemer aan mijn herfstworkshop die aan de ene kant nog erg aan het worstelen was met zijn camera maar wel tegen een mededeelnemer (uiteraard niet rechtstreeks tegen mij) aan het verkondigen was dat veel van mijn composities niet klopten omdat je je onderwerp altijd links in beeld moet hebben en niet rechts. Dat is toch de regel? Hetzelfde zie je bij eerstejaars studenten die na een paar vakken met basiskennis hun mening verkondigen alsof ze de volledige wijsheid in pacht hebben. Diezelfde student is 3 jaar later, met minstens 300% meer kennis, ineens een stuk genuanceerder geworden in zijn mening. En eenmaal aan het werk blijkt toch de praktijk ineens veel weerbarstiger dan alle simpele kennis tijdens de studie. 

"Dat vind ik dus lelijk, dat water zo als mist".

"Dat vind ik dus lelijk, dat water zo als mist".


Nuance en ontwikkeling gaan hand in hand

Waar ik bij de groep beginnende fotografen vaak twee uitersten tegenkom - aan de ene kant de persoon die enorm schroomt om wat te zeggen of te vinden omdat hij/zij vind er nog onvoldoende van te weten en aan de andere kant de de persoon die precies weet wat hij wel of niet mooi vindt en vooral ook overal een mening over moet hebben - zie ik dat beide uitersten afnemen zo gauw de groep wat verder in de ontwikkeling is. In een workshop voor gevorderde fotografen ervaar ik bijna geen 'absolute meningen' meer. Natuurlijk vind niet iedereen alles mooi maar het wordt bijna nooit zo ongenuanceerd verkondigd. Waarom zou je ook? Omdat jij het niet mooi vindt is het toch niet automatisch slecht? En wat heeft de ander eraan als jij je mening verkondigd zonder argumenten of opbouwende feedback? Nee, daar zie ik veel meer interesse voor elkaars werk: "het is misschien niet mijn stijl maar ik ben enorm benieuwd hoe hij/zij dat gedaan heeft en wat de overwegingen waren."

"Die hele foto is bewogen... dat is toch mislukt?"

"Die hele foto is bewogen... dat is toch mislukt?"


Wie de schoen past...

Natuurlijk beschrijf ik hier een paar uitersten maar ik kom ze helaas nog steeds te vaak tegen. Bijvoorbeeld de beginner die bij het zien van een beeld met lange sluitertijd meteen verkondigt "dat vind ik dus echt niet mooi hè". Maar ook de zelfbenoemde 'goede' fotograaf die dat niet laat zien met eigen werk maar door middel van ongenuanceerd commentaar. Voor deze uitersten heb ik maar weinig respect. Misschien moet ik het wel omdraaien: als je je mening snel klaar hebt en je mening is erg zwart/wit moet je je afvragen of je wel echt zo goed bent als je jezelf ziet.

"Invoerende lijnen horen van linksonder te komen... en dan die toren achter dat huis..."

"Invoerende lijnen horen van linksonder te komen... en dan die toren achter dat huis..."

Zo, een heftig betoog, welke helemaal past in mijn betoog over de Oostvaardersplassen destijds. Ook daar riep ik op tot meer kennis en argument voor je je mening spuit. Moet overigens wel bekennen dat ik hier tegenwoordig wel mee speel. Soms neem ik juist beeldmateriaal mee waarvan ik weet dat niet iedereen het zal smaken. Want net zoals de figuren op de achterste rij hun mening brullen dat het niets is... zo zijn er ook steeds meer mensen op de eerste rij die juist opgelucht ademhalen: "Oh fijn, ik ben niet de enige die dit leuk vindt ... blijkbaar hebben de mensen op achterste rij niet per se gelijk!"

Daarom mijn adviezen aan allen die zich aangesproken voelen:

  • Wil gezien worden als goede fotograaf? Verdien dan je respect met beelden.
  • Vind je iets niet mooi? Toon dan interesse in de overwegingen en techniek maar laat de fotograaf in zijn/haar waarde.
  • Er is geen 'wetboek-der-natuurfotografie' en dus geen absolute regels. Er zijn handreikingen die je wel of niet kunt gebruiken. Niet meer en niet minder.
  • Vind je wel iets mooi? Schroom dan ook niet om een compliment te geven... wie goed doet ...