Selfie in de nacht bij opkomende Melkweg, f/2.8, ISO12.800 en 10sec.

Masterclass nachtfotografie op 28 oktober tijdens de Nacht van de Nacht

 

Nachtfotografie is één van de meeste spectaculaire en speciale manieren van (natuur)fotografie. In het donker is het spelen met techniek, spelen met (afwezigheid van) licht en ontdekken van tal van nieuwe mogelijkheden, sferen en indrukken. Nachtfotografie in Nederland is echter steeds moeilijker. Niet alleen mogen we nergens het bos in na zonsondergang maar ook is er zóveel lichtvervuiling dat foto's van bijv. hemellichamen bijna nergens meer goed te maken zijn.

Daarom heb ik in 2010 de start gemaakt van de ‘nacht van de nacht-fotografie’! Een avond waarop (amateur)fotografen in den lande kunnen genieten van het donker èn de toestemming hebben op plaatsen te komen waar het normaal niet zómaar mag. Een avond vol spanning en sfeer, aan de slag met leren kennen van je camera, de specifieke technieken van avond en nachtfotografie, ontdekken hoeveel licht er eigenlijk nog is en wat voor sferen die brengen, spelen met bewegende hemellichamen en het ontdekken van het donker in het beeld.

Speciaal voor de Nacht van de Nacht geef ik op 28 oktober 2017 een Masterclass Nachtfotografie van 20:00 - 21:00 in Fort bij Vechten. Na afloop gaan we met z'n allen naar buiten aan de slag met nachtfotografie. 

Opgave voor deze speciale masterclass kan via: www.nachtvandenacht.nl/activiteiten/masterclass-nachtfotografie-johan-van-der-wielen

Meer informatie over wat mee te nemen en inspirerende nachtbeelden: www.johanvanderwielen.nl/masterclass-nachtfotografie-tijdens-nacht-nacht

 
Zonsondergang boven het besneeuwde wad

~ Dark Sky Terschelling ~
3 daagse fotoworkshop

Winter op de wadden, sneeuw op het wad en koude nachten

De wadden zoals je het nog maar weinig hebt beleefd, koud, intens, wit en donker

De Boschplaat van boven

Het patroon van slenken, kreken, plassen en duinen

Winterse taferelen

Berijpt helmgras op de duinen

Dark sky park Terschelling

Geniet op de Boschplaat waar de nacht nog ècht donker is!

Zee en ijs in de kwelder

Hangend ijs en besneeuwd zeekraal 

Abstractie in het zand

Door de woeste zee en winterse wind ontstaan speciale zandvormen op het strand

Winter wadden luchten

Kou en vocht geven speciale luchten en intense kleuren

Inhoud

Tijdens deze winterse waddencursus bezoeken we het meest Oostelijke deel van Terschelling, de Boschplaat voorbij Oosterend. Niet alleen is dit een uniek natuurgebied met uitgestrekte kwelders, zijn vele eendenkooien, duinvalleien en waddenkust maar tevens is dit deel van Terschelling benoemt tot het eerste Dark Sky Park van Nederland! Juist in januari is de tijd voor unieke winterse omstandigheden, sneeuw op het wad op rijp in de duinen, in combinatie met prachtig ochtend- en avondlicht en de mogelijkheid om al vroeg op de avond te genieten van de diep donkere nacht.

Deze cursus wordt u niet alleen begeleid door Johan van der Wielen maar zal ook natuurfotograaf Bert Faber (www.natuurlijknederland.com) meegaan om in het veld u te voorzien van inspiratie, kennis en enthousiasme.

Globaal programma

Dag 1, vrijdag - slenken en wad

In deze reis is uitgegaan van de vrijdagmorgen boot van 9:45. Bij de vertrekhal staat Bert en/of Johan u op te wachten, de reis begint met een prachtige 2 uur durende boottocht naar Terschelling. Vanaf de boot kunt u genieten van de uitgestrekte Waddenzee met hopelijk prachtige wolkenluchten, vogels en bij laag water misschien zelfs wel zeehonden. Na aankomst op West Terschelling pakt u de bus naar het Oosten van het eiland, Oosterend. Rond lunchtijd wordt u daar verwacht en bespreken we het definitieve programma op basis van de laatste weersverwachtingen. Hier staan ook de fietsen voor u klaar waarna we in de middag op pad gaan naar de slenken aan de zuidkant van het eiland voor een eerste sessie landschapsfotografie. Rond zonsondergang vertrekken we naar de wadkant, hier is het nu laag water (zie hier) wat ons de mogelijkheid geeft om te spelen met het reflecterende licht op het drooggevallen wad met zijn vele plasjes. Na het avondeten pakken we ons dik in en gaan we op pad de nacht in voor een hopelijk heldere nacht in het Dark Sky Park.

Dag 2, zaterdag - Kwelders, duin en strand

Als het weer goed is gaan we voor dag en dauw op pad met de Land Rovers van Puur Terschelling voor een ruige rit langs de branding richting het meest Oostelijke puntje van Terschelling: het Amelandergat. De zon komt dan prachtig op langs het strand of - als je wilt - precies door de vijfde slenk (zie hier). We genieten van het wijde uitzicht en de rust en verlatenheid van dit door maar weinigen bezochte deel van het eiland. Wie kan er nou zeggen dat hij op dit bijna onbereikbare deel van Terschelling is geweest ... bij zonsopkomst! Met wat geluk zien we op de terugweg zeehonden maar eenmaal thuis genieten we van een welverdiende bak koffie of thee.

We stappen op de fiets en gaan op verkenning de kwelder in en betreden de uitgestrekte duinvalleien. Op het strand kunnen we met lange sluitertijden aan de slag om de dynamiek van de aanrollende golven in beeld te brengen. Wanneer ook vanavond de potentie aanwezig is gaan we weer op stap voor een mooie zonsondergang aan de wadkant om na het avondeten weer de nacht in te gaan en opnieuw te experimenteren met nachtfotografie van sterren en hemellichamen.

Dag 3, zondag - zonsopkomst, nabespreking en eigen keuze

Als het gisteren niet gelukt is om met de Land Rovers op pad te gaan, gaan we vanmorgen. Anders is het facultatief mogelijk om de zonsopkomst te fotograferen aan de zuidkant van het eiland. Daarvoor zijn diverse mogelijkheden, van wadkant tot kwelder. Wanneer het mooist licht geweest is en iedereen voldaan van zijn/haar ontbijt trekken we ons terug voor een foto-nabespreking. Daarbij mag iedereen een aantal beelden inleveren die we gezamenlijke bespreken op inhoud, techniek en sfeer. rond lunchtijd is het vaste programma afgelopen en heeft iedereen de middag de tijd om zelf nog terug te gaan naar die plekken die hij/zij graag nog wat verder zou willen uitdiepen. Om 17:30 pakken we gezamenlijk de boot terug naar Harlingen en sluiten we het winterse waddenweekend af met de laatste avondkleuren over het drooggevallen wad.

NB. Het definitieve programma hangt echter af van de weersverwachtingen, de eb/vloed getijden en uw eigen wensen. Ter plaatsen stellen we gezamenlijk het definitieve programma vast!

Ter inspiratie: portfolio beelden

Ter inspiratie en om de mogelijkheden te laten zien staat onder portfolio een selectie winterse beelden gemaakt op Terschelling: www.johanvanderwielen.nl/winters-terschelling. Voor het portfolio van Bert Faber kun u kijken naar: www.natuurlijknederland.com/terschelling

Workshop informatie

Deze weekendworkshop vindt plaats op Terschelling vanuit vakantiepark Tjermelân. We starten op vrijdagmorgen bij de boot en eindigen op zondagmiddag. Tussendoor verkennen we op de fiets het hele eiland, krijgt u diverse instructies in het veld, doen we een fotonabespreking en fotograferen letterlijk van vóór zonsop- tot na de ondergang (in de nacht!).

  • Begeleiding: natuurfotografen Johan van der Wielen en Bert Faber
  • Tijd: vrijdag 10:00 - zondag 15:00
  • Startlocatie: ca. 9:30 op de Waddenpromenade in Harlingen
  • Prijs: 450 euro
  • Inbegrepen: begeleiding door twee ervaren landschaps- en nachtfotografen, accommodatie, volpension, huurfiets, 4x4 Land Rover tocht, digitale reader
  • Niet inbegrepen: drankjes tijdens avondmaaltijd, persoonlijke uitgaven, boottocht en bustocht naar Oosterend
  • Vragen? workshop@johanvanderwielen.nl
  • Voorwaarden: klik hier

Gebieden en onderwerpen

Tijdens deze waddencursus zullen we vooral het minder bekende oostelijke deel van Terschelling. Vanaf Oosterend bezoeken we de Boschplaat met het kweldergebied 'de groede' met zijn vele slenken, het waddengebied aan de zuidkant, de berkenvallei, de duingebieden aan de noordzijde en gaan we met de Land Rover vóór zonsopkomst helemaal naar het meest Oostelijke puntje van Terschelling voor de zonsopkomst boven het Amelander gat. Zie voor meer informatie deze PDF van Staatsbosbeheer of hier op Wikipedia. 's Nachts gaan we op pad naar de kwelders voor reflecterende plasjes met sterrenlicht of naar het strand voor misschien wel een glimp aan Noorderlicht boven de Noordzee.

Deze winterse waddencursus focust zich op landschapsfotografie, m.n. de zonsop- en ondergangen, en nachtfotografie in het Dark Sky Park Boschplaat. In beide takken van de fotografie wordt u uitgebreid begeleid door Johan van der Wielen en Bert Faber.

Accommodatie

  • Tijdens het weekend verblijft u in een tweepersoonskamer studio (éénpersoonskamers zijn beperkt en alleen op aanvraag beschikbaar!) in Vakantiepark Tjermelân in het dorpje Oosterend. Hier is ook het ontbijt en maken we lunchpakketten voor de middag. Het avondeten vindt plaats in een restaurant in de omgeving. De kosten van alle maaltijden zitten bij de prijs inbegrepen, drankjes rekent u apart af.
  • Mocht u eerder willen komen op het eiland of langer willen blijven kunt u zelf nachten bijboeken, neem daarvoor zelf contact op met het vakantiepark. Vermeld daarbij dat u bij de groep van Johan van der Wielen hoort en ze zullen proberen u dezelfde kamer te laten houden, het is echter geen garantie!

Dark Sky Park Boschplaat

Verlichting is een van de meest dramatische veranderingen voor onze natuur en ons milieu. Straatverlichting, beveiligingslampen, verlichting van gebouwen en monumenten, lampen in kassen, reclameborden en zware verlichting bij sportvelden.  Continue verlichting lijkt onlosmakelijk verbonden aan onze nieuwe maatschappij. En zo is in Nederland nog maar nauwelijks een plekje te vinden waar het nog donker is. Al dat licht kost energie, veel energie, sterker nog… heel veel energie! En veel van dat licht gaat ook nog eens verloren of wordt niet gebruikt. De 24/7 lichtvervuiling in Nederland doet een grote aanslag op onze fossiele brandstoffen en draagt voor een substantieel deel bij aan uitstoot van CO2 in de atmosfeer.

Licht is niet alleen vervuilend en vaak weinig nuttig, het heeft ook nog eens een grote impact op mens en natuur. Veel mensen in 24/7 verlichte gebieden kampen met slaapproblemen omdat het lichaam te weinig melatonine aanmaakt. Evenzo met de dieren om ons heen. Veel dieren zijn schemer- of nachtactief en door de continue verlichting wordt hun natuurlijk gedrag verstoord. Opeens ben je ’s avonds als prooidier zichtbaar voor predatoren. Maar ook diverse vogels blijven actief en raken zelfs gedesoriënteerd en nachtvlinders snappen weinig van onze menselijke 'zonnen'.

Voor natuur en mens is het noodzakelijk dat het ’s nachts weer donker is!

Nacht van de Nacht en Dark Sky Parks

 

Om meer aandacht te vragen voor lichtvervuiling organiseert de Nacht van de Nacht ieder jaar activiteiten om mensen kennis te laten maken met 'de nacht', het èchte donker. Als ambassadeur van de Nacht van de Nacht ben ik al jaren bezig met mensen de schoonheid van de nacht te laten zien middels mijn nachtfotografie. Gelukkig zijn er steeds meer initiatieven voor minder lichtvervuiling en meer 'donker'. Eén van die initiatieven zijn de Dark Sky Parks, een internationale organisatie die lichtvervuiling onder de aandacht wil brengen door 'parken' aan te wijzen waar het niet alleen ècht donker is maar men ook kan genieten van de nacht. In Nederland is de Boschplaat het eerste Dark Sky Park, je mag er 's nachts op en het is er nog echt donker! Niet voor niets dat wij dit winterse weekend gekozen hebben om hiernaartoe te gaan...

Meld u aan voor het Dark Sky weekend

  • Er zijn nog geen nieuwe data gepland

Viermaal waddenworkshop

Driemaal per jaar gaat Johan met cursisten op pad naar de Wadden: Schiermonnikoog en Terschelling. In drie dagen laat hij je het eiland zien met al zijn facetten, van strand tot duin, van kwelder tot wad en van zonsopkomst tot nacht. In januari vindt het Dark Sky weekend plaats op Terschelling met nadruk op nachtfotografie en de winterse wadden. In mei en juni vindt de Waddenworkshop Schiermonnikoog plaats met nadruk op landschap- en macrofotografie, in september vindt de Gevorderde workshop Schiermonnikoog: Beeldverhaal en thematiek plaats.

Wat mee te nemen

  • Camera met objectieven. Als u deze heeft neem dan een telelens, standaard en/of groothoek lens mee.
  • Neem ook de handleiding van uw camera mee!
  • OpTech regenhoes (ca. 10 euro) zorgt ervoor dat u ook in mindere weersomstandigheden gewoon door kunt fotograferen!
  • Voldoende lege kaartjes en volle accu's
  • Reserve accu's en de lader, ervaring leert dat in het veld de accu sneller op is dan gehoopt (zeker in de nacht!).
  • Als u heeft polarisatiefilter, ND filters (grijsfilters) en/of ND-gradiënt filters (grijsverloopfilters).
  • Een stevig statief waar u uw dure camera aan toevertrouwd.
  • Eventueel speciale nachtfotografie accessoires zoals dauwlinten
  • een klein zaklampje (bijv. hoofdlampje) voor in de avond
  • Een draadontspanner of andere afstandsbediening
  • EHBO: jodium, eenvoudige middelen en sporttape
  • Dagrugzak (35 liter) of fotorugzak met regenhoes
  • Bergschoenen of stevige waterdichte wandelschoenen, evt. winterschoenen
  • Wind- en waterdicht jack en/of regenkleding
  • Warme winterkleding zoals winterjas en thermo ondergoed
  • Handschoenen, sjaal en muts
  • Eventueel verrekijker
  • Voor tijdens de wandeling: veldfles of thermos
  • Als u wilt een laptop om foto’s op te slaan of te bekijken. Bedenk wel dat u die tussentijds ergens kwijt moet, bijv. op de hotelkamer.
  • Wat u verder nog nodig heeft tijdens het verblijf…

Vervoer

  • Het vervoer van en naar de boot, evenals de overtocht zitten niet bij de prijs in begrepen en moet u zelf regelen, zie www.rederij-doeksen.nl. Voor dit weekend ga ik uit dat u de boot van 9:45 neemt op vrijdagmorgen. Tickets kunt u vooraf bestellen of ter plaatse kopen.
  • Parkeren kan in Harlingen op diverse locaties in de buurt van de boot, zie: www.rederij-doeksen.nl/service/reisinformatie/parkeren. Houdt, afhankelijk van de gekozen parkeergelegenheid rekening met 5 tot 15 minuten wandelen naar de boot.
  • U wordt bij de boot opgewacht door Bert en/of mijzelf, gezamenlijk zult u de boottocht ondernemen en onderweg al genieten van het winterse wad.
  • De boottocht duurt ca. 2 uur. Na aankomst neemt u de bus naar Oosterend, zie: www.bus-terschelling.nl/bus-dienstregeling-terschelling. De bus wacht op de aankomst van de boot, kaartjes zijn te koop in de bus. U stap uit bij Vakantiepark Tjermelân.
  • Op het eiland vervoeren we ons per fiets, de huur van de fiets zit in de prijs inbegrepen. De fietsen staan voor u klaar bij het Vakantiepark Tjermelân, Op zondag levert u de fiets weer in bij het vakantiepark in. Mocht u uw eigen fiets mee willen nemen naar het eiland is dat geen probleem, bedenk echter dat er geen bagagevervoer van en naar het vakantiepark is en dat u met uw bagage zelf 15km zal moeten fietsen. Er is geen korting mogelijk voor gebruik eigen fiets.
  • Op de terugweg op zondag neemt u wederom de bus naar West Terschelling en vanaf daar de boot. In dit weekend ben ik uitgegaan van de 17:30 boot terug naar Harlingen.
JvdWielen_2017_01_23 JvdW5d4_0388 Gouden tips: over licht, compositie en het geven van feedback.

Gouden tips voor fijne sfeer in natuurfotografie

 

Het gouden uurtje

Voor velen hét moment om erop uit te trekken. Het moment dat de zon nét op is en zijn eerste - vaak diepgele of gouden - licht over de wereld werpt. In alle takken van de natuurfotografie, of het nou landschaps-, dier- of macrofotografie, is wordt dit gouden licht gewaardeerd en gebruikt. We spreken over het gouden uurtje, maar meestal is het maar een paar minuten (zomer) tot iets langer in de winter. Zeker de keuze van tegenlicht of werken met de flare van de telelens benadrukt het mooiste licht van de dag. Is er verschil tussen het gouden uur in de ochtend en avond? Jazeker, 's morgens is het vaak nog koud en zit er veel vocht in de lucht, dat maakt het gouden uurtje in de ochtend vaak veel intenser dan in de avond. Voordeel van de avond is echter dat je ernaartoe kan werken terwijl je in de ochtend nogal eens verrast wordt door de zon die er ineens is.

Gouden uurtje in de ochtend met grondmist. De natuur komt tot leven.

Gouden uurtje in de ochtend met grondmist. De natuur komt tot leven.

De gulden snede

In de Griekse oudheid bedacht Euclides al een wiskundige formule om de gulden snede te berekenen en diverse wiskundigen hebben hem sindsdien gebruikt voor diverse doeleinden, denk aan Fibonacci. Het heeft tot in de 19e eeuw geduurd voor de gulden snede ook in de kunst algemeen werd, hoewel nog steeds omstreden. Echter, overal in de natuur lijkt de gulden snede voor te komen, de verhoudingen in bloemen en zelfs de mens lijken de gulden snede te volgen. Hierdoor is het logisch dat wij hem zo graag toepassen, hij is immers erg vertrouwd. De gulden snede heeft te maken met een verhouding tussen onderdelen, in plaats van een lijn in twee gelijke helften te delen verdeel je hem zó dat de verhouding van het ene deel (zeg even A) tot het andere deel (zeg even B) gelijk is aan de verhouding tussen B en het geheel (A + B), of in wiskundige termen A : B = B : (A + B). Als je dit uitrekent kom je op een verhouding van ongeveer (!) 1 : 2 waarmee A ongeveer 1/3 is en B ongeveer 2/3. Dat klopt niet helemaal (officieel is het 0,382 en 0,618), maar rekent wel makkelijk. De vereenvoudiging van de gulden snede wordt ook wel 'regel van derden' genoemd. In een foto heb je twee lijnen: horizontaal en verticaal. En als je op beide van deze kanten op 1/3 en 2/3 een lijn trekt ontstaan er vier snijpunten in het beeld, de gulden snede punten. Als je op één van die lijnen of punten iets laat gebeuren kijkt een foto vaak ineens veel prettiger en wordt hij ineens veel spannender dan als je je onderwerp in het midden zet.

Zo staat op de eerste foto de zon ongeveer op het gulden snede punt.

Golden seagull met toepassing gulden snede.

De regel van derden lijnen ingetekend, het oog van de meeuw staat precies op het snijpunt.

Gouden feedback

Misschien wel het meest hekele punt aan de sfeer binnen de natuurfotografie: reageren op elkaar. Ik ziet het op social media, maar ook hier op ons eigen platform; reacties van ongekende hardheid. Heb het bij diverse columns en blogs al meegemaakt, assertieve reacties alsof het artikel een persoonlijk aanval is geweest. Of reacties op foto's op facebook waarin iemand het nodig vindt om te vuur en te zwaard te vertellen wat hij van de foto vindt. Ik vraag mij dan elke keer af waar dat vandaan komt.

Ik ben veel te gast bij fotoclubs voor lezingen, jureringen of fotobesprekingen. En vooral bij de laatste merk ik dat ook in de zaal de sfeer van een beeld vooral wordt bepaald door de reacties. Je kent ze vast wel, beetje onderuit gezakt kijken ze ongeïnteresseerd naar een foto om of als eerste (of juist als laatste) een foto volledig de grond in te stampen. Vaak is het iemand 'met aanzien' en wordt hij (of zij natuurlijk... maar meestal een hij) niet tegengesproken. Als hij zijn zegje heeft gedaan is de toon gezet. 'de zee loopt leeg', 'beetje een kiekje hè', 'vorige keer was hij ook al niet scherp' of de ergste... 'dit beeld doet mij weinig'. En waarom? Wat is het doel om op deze manier je mede natuurliefhebber op zijn plaats te zetten? Mijn idee is dat de persoon in kwestie daarmee zijn 'aanzien' wil vergroten. Immers, hij die commentaar levert zal waarschijnlijk zelf ook wel heel goed zijn, toch? Sterker nog, het zijn dezelfde mensen die na een lezing ook commentaar op mij gaan leveren. Niet dat ik de beste fotograaf bent of niet met feedback om kan gaan, maar mijn gevoel zegt op zo'n moment dat het daar niet om gaat. Het gaat erom commentaar te leveren, ongeacht de inhoud. Deze persoon moet laten zien dat hij commentaar durft te leveren op de gastspreker. Hoopt hij daarmee dat iedereen hem nu nóg beter vindt? Ik niet. Oprechte feedback waardeer ik, maar commentaar met de ongeïnteresseerde ondertoon en hoogdravende boventoon irriteert mij mateloos. Dan denk ik alleen maar 'beter doen is laten zien'.

Paarden in gouden gloed. Ik ben er blij mee... wat anderen er ook van vinden.

Paarden in gouden gloed. Ik ben er blij mee... wat anderen er ook van vinden.

En helaas zie je deze manier van doen ook op de social media. Daarbij durft men nóg harder te zijn, lekker anoniem vanachter je eigen tablet. Zou het komen omdat we inmiddels volledig zijn vergeten dat als er iets op onze tijdlijn staat het niet speciaal voor jou is geschreven? Als je een blog leest is die voor iedereen, jij bent slechts één van de vele lezers en de auteur heeft het niet geschreven als persoonlijke aanval op jou! Ook hier vraag ik mij af, waarom? Omdat het lekker anoniem is? Omdat je alles wat je leest of ziet als persoonlijk ervaart? Maar waarom dan een foto afbranden? Het is toch ieders plezier? Mensen laten trotst hun resultaten zien na een ochtend vroeg opstaan en genot van het gouden uurtje, dat is toch per definitie geweldig? Of de foto nou wel of niet recht staat, of je de bloeiende heide nou al voor de tiende of honderdste keer hebt gezien, geniet gewoon lekker met hen mee.

Daarom mijn tips voor het geven van reacties en feedback voor een fijne sfeer in natuurfotografie:

  • Bedenk wat je doel is: wil je feedback geven om de maker echt te helpen of gaat het erom dat je commentaar levert wat iedereen kan zien.
  • Like alleen een foto als je hem ook echt leuk vindt, doe ik ook. Als je een like van mij krijgt vind ik hem ook echt leuk. Als je geen like krijgt kan het zijn dat ik hem niet leuk vindt (en dat op passieve wijze laat zien), maar de kans is groter dat ik je foto tijdens mijn toiletbezoek niet op de tijdlijn hebt zien staan ;-)
  • Vraag eerst of de maker wel feedback wil. Iemand die een foto inlevert voor de fotobespreking vraagt specifiek naar tips, maar een foto op facebook kan gewoon een trotse uitspatting zijn. Een wijs man zei ooit "als iemand geen honger heeft, moet je hem geen eten door zijn strot douwen".
  • Wees altijd opbouwend en specifiek. Met de opmerking "deze foto doet mij niets" kan de maker geen moer terwijl de toon wel gezet is, redelijk zinloos dus. Vertel dan minstens wat er minder aanspreekt of - veel beter - hoe jij hem liever had gezien zodat hij voor jou sterker was geweest.
  • Stel eerst vragen aan de maker. Wat heeft hij/zij ermee bedoeld, wat was de opzet, hoe waren de omstandigheden, etc. Daarmee kun je veel specifiekere feedback geven.
  • Reageren op een artikel? Bedenk dan dat als jij je boos voelt of aangevallen de auteur in feite dus ergens gelijk heeft ;-) Door aanvallend te reageren laat je iedereen zien dat jij je aangevallen voelt, wil je dat wel? Ja, blogs kunnen lekker aanvallend zijn en kritisch. Maar altijd met doel om de lezer te laten nadenken, hoe bozer jij je voelt... hoe meer jij misschien wel zou moeten gaan nadenken.
  • "Wie de bal kaatst..." bedenk dat de toon die jij zet bij anderen onthouden wordt. Wil je graag dat men jouw foto's goed waardeert of fijne reacties aan jou geeft, zul je dat zelf ook moeten doen.
Een gouden hert burlt alleen als hij wat zinnigs te burlen heeft... kunnen wij mensen nog veel van leren ;-)

Een gouden hert burlt alleen als hij wat zinnigs te burlen heeft... kunnen wij mensen nog veel van leren ;-)

Mocht je nou moeite hebben met mijn gouden feedback tips, heb je je dag niet vandaag, verbijt je jezelf bij het zien van andermans (in jouw ogen) brakke foto's of zit je te hippen van irritatie om een blog (misschien wel deze), dan rest mij mijn laatste gouden tip:

Spreken is zilver... zwijgen is GOUD