Eenzame bosanemoon in warm tegenlicht met onscherpe achtergrond... dat kan echt niet meer anno NXT LVL 2017

Natuurfotografie is ingekakt, we moeten allemaal NXT LVL!

 

Mislukt kiekje heet ineens 'procesfoto'

Ik ben erg trots wederom te hebben mogen meeschrijven aan het laatste praktijkboek natuurfotografie NXT LVL. Een boek waarin gerenommeerde fotografen (en ik) hun meesterwerken laten zien en een tipje van de sluier oplichten over hoe ze tot dat beeld zijn gekomen. Wat waren hun creatieve ideeën en welk proces zijn ze doorgegaan, waarom is het eindresultaat zoveel beter dan de eerste beelden. Jaja, ze laten ook hun 'procesfoto's zien, zoals je de mislukte kiekjes met een mooi woord kan omschrijven. Dat was overigens nog de grootste uitdaging... mislukte beelden in mijn archief vinden. Klinkt wellicht een tikje arrogant maar je moet het anders zien, alle 'procesfoto's' gooi ik zo snel mogelijk weg om ruimte te bewaren. Ik maak ze genoeg... maar bewaar ze nooit.

Na héél goed zoeken gevonden: een mislukte foto. Of is dit dan juist weer NXT LVL?

Na héél goed zoeken gevonden: een mislukte foto. Of is dit dan juist weer NXT LVL?

En zo stond de PiXprience in het teken van de NXT LVL, op naar het volgende niveau, allemaal een tandje erbij, afstappen van de normale beelden en allemaal een tandje beter. Tijdens het festival werd vol trots het boek gepresenteerd en wederom (net als 2016) kon ik niet mee op het podium staan en het applaus ontvangen. Calimero? Welnee... ik stond in Noorwegen aan de stormachtige kusten, mag totaal niet klagen.

NXT LVL goes viral

Jep, de social media stonden bol van 'NXT LVL'. Met dank aan de lezing van Theo Bosboom (niet kunnen zien, alles van horen zeggen) was de reuring op facebook duidelijk voelbaar toen ik thuis kwam. Opgetogen als ik was om na 1,5m sneeuw zo snel mogelijk de lente op te snuiven bij mijn bosanemoontjes werd mij ineens duidelijk: bosanemonen zijn uit, mogen niet meer, passé, 2016 (en eerder), not-done... oftewel, niet meer 'NXT LVL'. Met bleek gezicht heb ik vertwijfeld staan drentelen voor het hek. In de verte zag ik een zee van lonkende witte bloempjes maar facebook schreeuwde uit mijn broekzak: "ben je nou een NXT LVL fotograaf of niet?'. Zou ik ongehoorzaam zijn en stiekem toch naar binnen gaan? Met het risico betrapt te worden? Of met een groots gebaar van verachting mijn neus optrekken en mij dit jaar met meer bij mij passende NXT LVL zaken gaan bezighouden? Oh help... waar heb ik aan meegeholpen? En dan waren de bosanemoontjes nog maar het topje van de ijsberg. Nee, ik zag mijn nieuwe fotografisch jaar in duigen vallen van alles wat niet meer mag. NXT LVL begint een eigen leven te leiden. En zo sta ik te dralen voor het hek.

Zóveel lonkende bosanemoontjes... maar het mag niet meer, geen NXT LVL

Zóveel lonkende bosanemoontjes... maar het mag niet meer, geen NXT LVL

De uitdaging

Natuurlijk alles lekker gechargeerd. Alle credits wel naar Theo want hij heeft wel iets los kunnen maken. Terwijl de hoos van bosanemoon foto's dit jaar iets later op gang kwam dan normaal (wel geinig, want de bloemen zelf waren er eerder dan normaal) zag ik ineens allemaal beelden langskomen die ik nog niet eerder had gezien. Men heeft het zich wel aangetrokken, ofwel uit angst voor spot van facebook, ofwel omdat menig fotograaf zich ook echt een uitdaging heeft gesteld. Want was is dat dan, NXT LVL. Begonnen als praktijkboek vol achtergronden van mooie beelden heeft het inmiddels al een eigen status verworven binnen natuurfotograferend Nederland.

Omdat viral een eigen leven leiden zie je dat de eindboodschap soms niet eens strookt met de oorsprong (of misschien toch wel). En omdat we nooit zijn begonnen met een definitie ben ik maar zo vrij mijn eigen invullen te geven. Voor mij is de NXT LVL de uitdaging, de uitdaging die je jezelf geeft om een nieuwe stap te maken binnen de fotografie. Jezelf uitdaagt je te ontwikkelen. Durven af te stappen van jouw geëigende beelden, eens over de schutting bij een andere tak van sport kijken, projecten eens anders aanpakken, geen foto's namaken die je al hebt maar juist te proberen aan te vullen, eens naar een andere plek gaan, eens niet op het mooiste moment op pad gaan maar juist op een minder mooi moment, etc. Een stap in je eigen ontwikkeling kan vanalles zijn, technisch of inhoudelijk. Zo lang je maar eens uit je comfort zone stapt, gaat experimenteren en kritisch naar je eigen werk te durven kijken.

Als ik heel kritisch ben naar mezelf... is dit mijn comfort zone. Maar ja, ik blijf het zo mooi vinden

Als ik heel kritisch ben naar mezelf... is dit mijn comfort zone. Maar ja, ik blijf het zo mooi vinden

Kijk uit...

Hoe mooi de viral NXT LVL ook is, het risico is net zo groot. Want wij kijken allemaal vanuit ons eigen perspectief. Voor mensen die al 100x een burlend hert hebben gefotografeerd is de 101e keer nou niet bepaald NXT LVL (tenzij natuurlijk burlend met parende ijsvogel op zijn gewei of burlend op de bosanemonen) maar voor die fotograaf die in 2017 begint met natuurfotografie is de eerst burl een enorme uitdaging. Kijk dus wel uit met oordelen: wat voor de één afgezaagd is kan voor de ander juist een uitdaging zijn. Kijk daarom kritisch naar jezelf maar niet net zo kritisch naar de ander. Gun iedereen zijn eigen NXT LVL.

Dit is niet zo mijn ding. Maar daarom mag een ander het natuurlijk wel mooi vinden!

Dit is niet zo mijn ding. Maar daarom mag een ander het natuurlijk wel mooi vinden!

Mijn NXT LVL

Bosanemonen in mangrove bos, zo'n beeld had ik nog niet... mijn NXT LVL

Bosanemonen in mangrove bos, zo'n beeld had ik nog niet... mijn NXT LVL

Ja, dat zat erin, wat is nou mijn NXT LVL. Met die gedachte sta ik nog steeds wortel te schieten voor het hek, naar binnen gaan of niet? Het besluit heeft dan alles te maken met je eigen doel, je eigen NXT LVL. Vind je bosanemonen afgezaagd, ga dan eens je ziel en zaligheid op paardenbloemen botvieren en als je al 10 jaar zit te gluren naar ijsvogel-porn, kijk eens of je met huismussen hetzelfde kan. En dan neem ik een besluit. Ik ga toch naar binnen. Ik vind bosanemonen niet afgezaagd, ik vind de meeste beelden die ik ervan zie (en zelf maakte) afgezaagd. Mijn uitdaging ligt in een nieuwe invalshoek. Wat kan er nog meer. Blij door dit besluit stap ik het hek door, mijn eigen leuze in gedachte nemend:

"Als je denkt dat je klaar bent... ben je bijna halverwege"

wide-angle-macro... dit vind ik het echt heel leuk of jullie dat nou ook vinden of niet ;-)

wide-angle-macro... dit vind ik het echt heel leuk of jullie dat nou ook vinden of niet ;-)

En? Wat is jouw NXT LVL voor 2017? Laat het mij weten, ik ben heel benieuwd!

Toch nog stiekem eindigen met mijn comfort zone... gewoon omdat ik het nog steeds zo lekker vind

Toch nog stiekem eindigen met mijn comfort zone... gewoon omdat ik het nog steeds zo lekker vind

 
NXT LVL, niet alleen kievitsbloemen maar tegelijk in natuurlijke habitat èn met zonsondergang

EXTRA ~ kievitsbloemen sunset NXT LVL ~ veldworkshop fotografie

 

Vanaf het eind van de middag t/m ná zonsondergang (!) krijg je de kans te experimenteren met één van de mooiste stinsen planten van ons land. Geen ingeplante tuincentrum varianten maar je mag tussen duizenden wilde kievitsbloemen in hun natuurlijke habitat vertoeven. Wat je wil gaan doen is aan jou, ik daag je uit verder te gaan dan wat je normaal zou doen. Ieder op zijn eigen niveau.
Durf jij het aan? Wil jij mee met mij op naar de NXT LVL?

Aarzel niet en kijk op: www.johanvanderwielen.nl/fotosafari-oostvaardersplassen

 
Op safari in Nederland... Oostvaarddersplassen

Fotosafari’s Oostvaardersplassen 2017 online!

 

Het heeft even geduurd maar de data zijn gepland en bekend voor de exclusieve fotosafari in de Oostvaardersplassen.

  • 4 uur lang met de terreinwagen van Staatsbosbeheer door het afgesloten deel van de Nieuwe Wildernis.
  • Met max. 4 deelnemers gaan we op zoek naar de meer dan 1000 konikpaarden, 300 Heckrunderen en meer dan 3000 edelherten.
  • Geen vaste route maar we volgen de dieren.
  • Onder leiding van natuurfotograaf Johan van der Wielen of Niels Gilissen
  • Uitgebreide lunch en instructie vooraf
  • Afgesloten met een wandeling tot zonsondergang
  • Een unieke belevenis door de Serengeti van het noorden.

Aarzel niet en kijk op: www.johanvanderwielen.nl/fotosafari-oostvaardersplassen

 
Bosanemoon in het spel van het licht van de ondergaande zon, een mooie achtergrond maakt je beeld

Scherptediepte en macro bij voorjaarsbloeiers

 

Lente en voorjaarsbloeiers? Tijd voor macrofotografie!

Het begon met de sneeuwklokjes en de krokussen maar met de bosanemoontjes lijkt elk jaar het macro seizoen weer echt van start te gaan. Het is altijd een adembenemend gezicht een bosgrond bezaaid te zien met een zachtgroene waas met witte kopjes. Niet voor niets dat menig macro hart wakker wordt uit de winterslaap en op pad gaat naar deze bloeiers. Bewapend met de macro lens ligt menig fotogaaf languit te genieten van de lente.

Niet alleen de macro fotografen hebben de voorjaar in de bol… een blauwtje lopen heeft voor de heidekikker een heel andere betekenis dan bij ons.

Niet alleen de macro fotografen hebben de voorjaar in de bol… een blauwtje lopen heeft voor de heidekikker een heel andere betekenis dan bij ons.

Heb je nog geen macro lens maar zit je er wel aan te denken dan is de keuze reuze. Niet alleen diverse merken maar ook nog eens diverse brandpuntsafstanden. Om nog maar te zwijgen van alle merken die de term ‘macro’ op hun lenzen plakken terwijl het eigenlijk geen macro lenzen zijn.

De eerste aankondigers van de lente… alleen zijn ze vaak al weg voor de macro fotograaf zijn lenzen uit het vet heeft kunnen halen

De eerste aankondigers van de lente… alleen zijn ze vaak al weg voor de macro fotograaf zijn lenzen uit het vet heeft kunnen halen

Wat zijn macro en close-up?

Macro is eigenlijk een 1:1 vergroting of groter. Dat betekent dat het onderwerp even groot op de sensor komt als het in werkelijkheid is. De grootte van het object evengroot is aan de grootte van het beeld. Een onderwerp van 2cm wordt daarmee ook 2cm op de sensor en zal een groot deel van de sensor beslaan. Een libel is veel groter dan menig sensor, om die beeldvullend te fotograferen moet je hem dus iets verkleinen… en is het automatisch dus al officieel geen macro meer maar ‘close-up’. Echt macro lenzen zijn ten eerste altijd vaste brandpuntsafstandslenzen (geen zoomlenzen) en zijn alleen echt ‘macro’ wanneer je het meest dichtbij scherpstelt. Een andere misvatting is dat deze lenzen alleen voor macro geschikt zouden zijn. Dat is niet waar. Je kunt ze gebruiken als iedere andere lens alleen kunnen ze zó dichtbij dat je precies 1:1 kan vergroten.

Een 1:1 vergroting is best wel indrukwekkend!

Een 1:1 vergroting is best wel indrukwekkend!

Verschillende macro lenzen

Er zijn diverse soorten macro lenzen waarbij het belangrijkste verschil de brandpuntsafstand is. Zo heb je 50mm á 60mm lenzen. Deze objectieven zijn vooral geschikt voor niet-wegwandelende-onderwerpen zoals planten omdat je met deze brandpuntsafstand wat dichterbij je onderwerp zit. Voor de echte insecten fotografen zijn er de 150mm á 180mm objectieven. Deze objectieven kunnen niet meer vergroten maar je blijft wat verder weg van je onderwerp wat de meeste insecten wel zo prettig vinden. Een mooie gulden middenweg die de meeste macro fotografen bewandelen zijn de objectieven van rond de 100mm. Daarin is het assortiment ook het grootst. Wat beeldkwaliteit zijn ze allemaal steengoed, de prijsverschillen zitten vooral in de specificaties. Zo wordt de één langer en korter, heeft de ander geen autofocus en is de derde gestabiliseerd. Een hele speciale macro lens is de Venus lens Laowa 15mm f/4 1:1 macro lens (zie mijn review met veldervaringen) waarmee je groothoek èn macro kan combineren.

Fotograferen met de Laowa15mm f/4 1:1 macro lens geeft een heel nieuwe kijk op het fenomeen macro

Fotograferen met de Laowa15mm f/4 1:1 macro lens geeft een heel nieuwe kijk op het fenomeen macro

Macro en details? Dan ben je bezig met scherptediepte!

Fotografie valt technisch gezien grofweg uiteen in twee belangrijke zaken: belichting en scherpte(diepte). Beide worden geregeld door o.a. het diafragma. Bij landschapsfotografie is vooral de belichting van belang wegens de vaak grote contrasten maar bij macrofotografie is de scherpte en scherptediepte ontzettend belangrijk. Eén millimeter naar voren of naar achteren kan al het verschil betekenen tussen een wel of niet scherp onderwerp. En als je een bloem fotografeert, wil je dan de hele bloem scherp of alleen de meeldraden?

Werken met kleine scherptediepte… alleen de meeldraadjes zijn nog scherp

Werken met kleine scherptediepte… alleen de meeldraadjes zijn nog scherp

Scherptediepte is het fenomeen dat niet alleen je scherpstelpunt (het onderwerp waar je op scherpstelt) scherp is maar ook een gebied ervoor en erachter. Dat hele gebied noem je het scherptedieptegebied. En dat kan variëren van klein (alleen je onderwerp scherp) tot groot (ook alles ervoor en erachter is scherp).

Het leuke van bosanemonen is de bosrijke omgeving met spel van licht en schaduwen

Het leuke van bosanemonen is de bosrijke omgeving met spel van licht en schaduwen

Het effect van het diafragma

Er zijn een drietal belangrijke factoren die van invloed zijn op dat scherptedieptegebied. De eerste is het diafragma. Naast dat het diafragma samen met de sluitertijd en ISO de belichting regelt is het ook van invloed op de scherptediepte. En eigenlijk is dat de hoofdfunctie. Niet voor niets dat ik – en vele andere fotografen met mij – grotendeels fotograferen in de stand A (of Av). Daarbij stel ik het diafragma in en bepaalt de camera de bijbehorende sluitertijd. Hoe groter het diafragmagetal (hoe kleiner de lensopening), hoe groter het scherptediepte gebied. Dus f/32 heeft een enorme scherptediepte terwijl bij f/2.8 maar een heel kleine randje van je onderwerp scherp zal zijn.

Het effect van verschillende diafragma waarden. let op de achtergrond

Het effect van verschillende diafragma waarden. let op de achtergrond

Natuurlijk moet je er wel rekening mee houden dat alle instellingen die je aan je diafragma doet ook van invloed zijn op de belichting. Immers, als jij f/22 selecteert moet het licht door zo’n klein gaatje dat de sluitertijd automatisch heel langzaam zal worden en je wellicht niet meer uit de hand kunt fotograferen. Hoog dan je ISO wat op of… het beste natuurlijk: gebruik een statief. Alleen als je onderwerp niet stilstaat zoals een insect of een bloem in de wind zal je het beste beide kunnen doen.

Afstand tot je onderwerp

Een tweede belangrijke factor is de afstand tot je onderwerp. Hoe dichterbij je kruipt bij je onderwerp, hoe kleiner de scherptediepte automatisch wordt en hoe onscherper de achtergrond zal worden. Andersom heeft een grote afstand tot je onderwerp een scherptediepte vergrotend effect, hier hebben veel landschapsfotografen baat bij. Wanneer je dus met je macro lens dicht op je onderwerp gaat zitten om hem lekker groot in beeld te krijgen moet je er rekening mee houden dat de scherptediepte daardoor wel eens zó klein kan worden dat je met je diafragma moet gaan compenseren.

Heel dicht op de bosanemoon, alleen de meeldraadjes zijn nog maar scherp

Heel dicht op de bosanemoon, alleen de meeldraadjes zijn nog maar scherp

 

Veel grotere afstand, niet alleen de bloem is nu scherp maar ook alle blaadjes van het plantje

Veel grotere afstand, niet alleen de bloem is nu scherp maar ook alle blaadjes van het plantje

De invloed van de brandpuntsafstand

Als derde is ook de brandpuntsafstand, mate van zoomen, van grote invloed. Hoe verder je inzoomt, bijvoorbeeld met een telelens, hoe kleiner de scherptediepte. Andersom zorgt een groothoeklens automatisch voor een grote scherptediepte. Ook hier hebben landschapsfotografen baat bij. Dus niet alleen de beeldhoek verandert waardoor er meer of minder op de achtergrond te zien zal zijn, ook de scherpte van de achtergrond verandert bij andere lenskeuze.

Typische beeld met een telelens, daarmee kun je het mooiste avondlicht vangen

Typische beeld met een telelens, daarmee kun je het mooiste avondlicht vangen

Wat is de verhouding tussen alle elementen?

Nu hebben we verschillende elementen die invloed hebben op de scherptediepte: diafragma, afstand tot mijn onderwerp en brandpuntsafstand. De vraag hoe deze elkaar beïnvloeden en hoe sterk ze op elkaar werken. De grap is dat focusafstand en brandpuntsafstand nagenoeg gelijk effect hebben. Zoom ik verder in (scherptediepte verkleinend) en ga ik tegelijk naar achteren (scherptediepte vergrotend) dan verandert de scherptediepte niet. Sterker nog, het onderwerp verandert ook niet. Immers, ik heb net zover ingezoomd als dat ik naar achteren ben gegaan. De achtergrond van het onderwerp verandert echter enorm omdat de beeldhoek verandert.

Verschillende brandpuntsafstanden, de achtergrond komt naar voren

Verschillende brandpuntsafstanden, de achtergrond komt naar voren

Zoals je in bovenstaand voorbeeld hebt kunnen zien heb ik de bosanemoon in alle foto’s zoveel mogelijk gelijk op de foto geprobeerd te zetten. Omdat ik per foto meer inzoomde moest ik dus ook meer naar achteren gaan, anders zou de bloem groter in beeld komen dan de vorige foto. Het verder naar achter gaan heeft een scherptediepte vergrotend effect, het inzoomen een scherptediepte verkleinend effect. Beide factoren werken in dit geval dus tegengesteld. Twee keer zover naar achteren heeft hetzelfde – tegengestelde – effect als twee keer zoveel inzoomen. De scherptediepte verandert in dat geval niet. Echter, omdat de achtergrond wel verandert – immers bij inzoomen krijg je steeds minder achtergrond – lijkt het alsof een ingezoomde foto en veel kleinere scherptediepte heeft. Door echter de veel kleinere beeldhoek bij verder inzoomen wordt nu de hele achtergrond bedekt door het kleine onscherpe deel achter het onderwerp, terwijl bij de uitgezoomde foto ook verder weg meekomt.

Dus, heb je geen macro lens maar wil je toch bloemen met mooie onscherpe achtergrond? Dan kun je beter met je telelens te werk gaan, ondanks dat je wat verder weg zal moeten blijven, dan met je standaard of groothoek lens. Puur vanwege de kleinere beeldhoek.

De achtergrond hoeft niet altijd steriel vlak te zijn, er mag best wat in gebeuren. Zolang het maar niet afleidt van het onderwerp.

De achtergrond hoeft niet altijd steriel vlak te zijn, er mag best wat in gebeuren. Zolang het maar niet afleidt van het onderwerp.

Scherptediepte bij compactcamera’s

Mensen die fotograferen met camera’s met kleine sensoren (grote cropfactoren), zoals telefoons en compactcamera’s hebben vaak moeite met het verkleinen van de scherptediepte in hun foto’s. De kleine sensor gebruikt o.a. namelijk vaak objectieven met hele kleine brandpuntsafstanden waardoor de scherptediepte automatisch heel groot is. Ik grap wel eens “het grote voordeel van een compactcamera is dat altijd alles scherp is, het grote nadeel van een compactcamera is dat altijd alles scherp is”. Om een kleine scherptediepte met een compactcamera te realiseren zul je de drie van invloed zijnde factoren dus extreem moeten toepassen: gebruik het allerkleinste diafragma, zoom zo ver mogelijk in en kruip zo dicht mogelijk op je onderwerp. En oh ja.. zorg voor een grote afstand tussen je onderwerp en de achtergrond. Mooie onscherpe achtergrond zijn ook mogelijk met een compactcamera maar je zal wat meer moeite moeten doen dan met een spiegelreflex.

Een laatste foto van de bosanemoon… gewon om dat het zo’n schitterend plantje is wat ook mijn macro hart na de winter weer doet ontwaken.

Een laatste foto van de bosanemoon… gewon om dat het zo’n schitterend plantje is wat ook mijn macro hart na de winter weer doet ontwaken.