Schiermonnikoog, warm ochtendlicht, apocalyptische wolken, regenboog... ik ben verslaafd aan dramatiek

Anonieme Natuurfotografen

 

Waarom fotografeer jij?

Krijg jij die vraag ook wel eens? Ik vaak. Erg vaak. En dan sta ik meestal met mijn mond vol tanden. Tja, waarom eigenlijk. Ik hoor dan natuurlijk te zeggen dat fotografie voor mij niet het belangrijkste is, dat het gaat om de natuurbeleving, dat ik met mijn beelden mensen bewust wil maken van milieuproblematieken en natuurbehoud. Dat is net zo'n sociaal wenselijk antwoord als dat fotografen elkaar een mooie foto gunnen. Iedereen zegt het, niemand meent het, en iedereen weet dat. Dus nee, hoe wenselijk ook, ik fotografeer niet voor de natuurbeleving. Ja, ook ik wil mensen bewust maken van de schoonheid van de natuur, en ja, ook voor mij is fotografie beleving, maar nee... als dat de enige drijfveren waren had ik niet morgenochtend alweer om 4:00 de wekker gezet. Dan had ik gedacht, natuurbeleving is er ook na koffietijd, en de milieuproblemen lossen zich niet vanzelf op, die kun je ook met mooi weer in de middag vastleggen, daarvoor hoef je niet bij dag en ontij op. Maar waarom fotografeer ik dan?

licht is perfect, ochtend mist is perfect, komt er ook nog een veelvraat... klimt hij zelfs in een boom èn kan ik het vastleggen... dat is dé kick

licht is perfect, ochtend mist is perfect, komt er ook nog een veelvraat... klimt hij zelfs in een boom èn kan ik het vastleggen... dat is dé kick

Wees meer dan een fotograaf

Uit 10 monden klinkt het als gerepeteerd "Hallo Johan". "Nou Johan, dapper dat je binnen hebt durven komen, voel je je prettig nu?". "Eerlijk? Nee, absoluut niet. Je organiseert toch ook geen AA-meeting in een whiskystokerij? Waarom zitten wij dan in de tuin? Waar ik ook om mij heen kijk, overal vlinders en insecten, overal planten en bloemen... mijn vingers bedienen als vanzelf de MF van mijn macro lens, mijn hoofd zit vol met scherptediepte bruggetjes, ik zie de composities langsschieten .... en dan moet ik mij prettig voelen? NEE!!". Er begint een Scrat-achtig gevoel op te komen, jeweetwel, die eekhoorn uit Ice Age. Aan het eind van iedere film mist hij net weer die grote eikel (nee, niet een vervelend manspersoon maar zo'n ding uit een boom) om al krijsend en schreeuwend de aftiteling aan te kondigen. bij Ice Age 4 komt Scrat aan op Scratlantis, een eiland gemaakt van eikels en vol in witte toga lopende eekhoorns. En terwijl scrat wanhopig probeert al die eikels te verzamelen zegt de hoofd-toga "ontstijg toch dit primitieve bestaan... wees meer dan een eekhoorn". Kun je het je voorstellen? Ben je eekhoorn, moet je ineens je eigen ik ontstijgen? Ben je fotograaf, wordt je in een tuin gezet met vlinders... moet je je verslaving ontstijgen. "Johan, ontstijg toch dit primitieve bestaan... wees meer dan een fotograaf". AAAAAARRRGGHHHHH....

Toch geweldig? De intrigerende wandeling van een slak...

Toch geweldig? De intrigerende wandeling van een slak...

Verslaafd aan de fotografie-kick

Nee, ik ben niet verslaafd aan natuurbeleving of behoud van rode lijst beesjes. Voor mij is fotografie een verslavende beleving, een creatief proces, een race tegen de klok, een streven naar perfectie, met kennis over weer en natuur bepakt op pad gaan, een beeld in je hoofd hebben, weten dát iets kan gebeuren, het plaatje al in je hoofd hebben en uiteindelijk.... lukken om dat beeld ook te pakken. Wanneer het dan lukt, je het perfecte moment op de perfecte locatie hebt gehad èn het gelukt is om ook nog eens een beeld ervan te kunnen nemen... heb ik een soort adrenaline kick, een verslavende kick van 'hebbes', 'gelukt'. En die kick... is voor mij de echte verslaving. Het plaatje zelf is slechts het bewijs dat het gelukt is en post-processen ervan een slap aftreksel (daarom blijft alles ook zo lang liggen). Ja, ik ben verslaafd. Niet aan fotografie maar aan de kick dat ik iets heb kunnen creëren op beeld waarvan ik alleen maar kon dromen. Maar helaas, net als met alle verslavingen, die kick is niet genoeg. Want de kick is snel weg en maakt plaats voor de drive naar een net iets grotere kick. Nu is dit gelukt... maar dan moet dat ook lukken. De lat gaat weer net iets hoger. De kick wordt weer net iets onbereikbaarder. Het proces weer net wat moeilijker.

Luchten als dit zijn onplanbaar... je weet dát het kan en kiest je plekken uit maar de kick is dát het gebeurt en je het vast kan leggen

Luchten als dit zijn onplanbaar... je weet dát het kan en kiest je plekken uit maar de kick is dát het gebeurt en je het vast kan leggen

Screw de AF!

"Johan, wees meer dan een fotograa...", meer hoor ik niet. Dit is te erg. Ik ben reeds opgestaan en sta met mijn macrolens bij de koninginnepage. Een zucht van weerzin gaat door de groep. Ik ben gevallen voor de verslaving, zelfs te midden van lotgenoten heb ik mij niet in kunnen houden, ik moest gewoon aan de slag. Screw de AF (zowel Anonieme Fotografen als Auto Focus). Het licht, de kleuren, de vlinder... maar dan... besef ik mij ineens, ik ben niet iemand die plaatjes maakt van de natuur. Ik niet. Ik beleef de natuur, ik ervaar de natuur, ik creëer mijn eigen beelden, ik leef met de natuur, lees de natuur, voorspel de natuur, speel met de natuur... ik ... ik... wil niet afkicken, daarmee leg ik alles neer wat ik heb beleefd... nee... ik bèn juist het primitieve bestaan van natuurplaatjesmaker ontstegen ... ik ben juist vol trots .... een verslaafde NATUURfotograaf!

Daar is hij dan, je kan toch moeilijk géén foto maken van dit prachtige dier

Daar is hij dan, je kan toch moeilijk géén foto maken van dit prachtige dier

 
15 mei 2015, sunset in the Serengeti of the North. Licht en dier komen perfect samen en - geluk! - ze kijken allen prachtig op

NIEUW: Fotosafari Oostvaardersplassen

 

Het heeft even geduurd maar na de zomer mag ik samen met mijn collega fotograaf Niels Gilissen in de Oostvaardersplassen weer een tweetal fotosafari's organiseren. We gaan we in kleine groepen van maximaal 4 deelnemers fotograferen op de filmset van De Nieuwe Wildernis. We rijden met een terreinwagen door de Oostvaardersplassen, in het afgesloten deel, waar normaal het publiek niet komt! Dit is de plek waar De Nieuwe Wildernis is gefilmd. Dit is de plek waar grote kuddes van meer dan 1000 (!) konikpaarden, ca. 300 Heckrunderen, meer dan 3000 edelherten, vossen en vogels leven waaronder de grote zilverreiger en de zeearend. Alles is erop gericht om de dieren en landschappen zo mooi mogelijk in beeld te brengen. De tijden zijn op de beste momenten gekozen, dus in de vroege ochtend of de vooravond in verband met mooi licht of activiteit van de dieren. We gaan op zoek naar hèt perfecte moment en dé perfecte plek voor fotografie. De fotograaf kent de beste plekken en geeft tips over het fotograferen van de dieren en landschappen. Dit is geen standaard fotoworkshop, maar een unieke fotografie-ervaring waar verrassende gebeurtenissen zich voor de ogen van de cursisten voltrekken en je nooit helemaal van tevoren weet wat er precies gaat gebeuren….een safari, maar dan in Nederland.

 

Ga snel naar www.johanvanderwielen.nl/fotosafari-oostvaardersplassen/ en meld je aan... er is maar plek voor 4 deelnemers!

Uniek is het feit dat je met zonsopkomst het afgesloten gebied in mag... het mooiste moment van de dag!

Uniek is het feit dat je met zonsopkomst het afgesloten gebied in mag... het mooiste moment van de dag!

 
water en lange sluitertijden, een populaire combinatie om de dynamiek van het water weer te geven

Lange sluitertijden, water en Benro filters

 

Het gevoel van beweging creëren

Eén van de grootste problemen waar we als fotograaf mee te kampen hebben is dat dynamiek of beweging niet vast te leggen is. Onze mensenogen zijn extra gevoelig voor beweging, wanneer iets beweegt valt ons dat meteen op. Een vogel is bijna niet te vinden in een boom, tot het moment dat hij opvliegt. De waarneming van beweging zorgt ook voor dieptewerking en geeft het gevoel van dynamiek. De fotografie is echter een plat, stilstaand plaatje waarin alles wat beweegt wordt bevroren. Door het werken met langere sluitertijden beweegt echter een onderwerp tijdens de belichting ontstaat onscherpte, een bewogen onderwerp. Dit wordt door onze hersenen vertaald als 'beweging' en daarmee kun je juist het gevoel van dynamiek overbrengen. Je fotografeert echter iets wat je in werkelijkheid niet ziet, je creëert een nieuwe werkelijkheid.

Van tableau vivant tot fine art

Het lastige is echter om de juiste belichting te kiezen. Zeker met water is de keuze van sluitertijd van groot belang om de juiste dynamiek weer te geven. Een waterval beweegt voor onze ogen. In de fotografie kunnen we hier een tableau vivant van maken, met snelle sluitertijd een bevroren beeld waarin losse waterdruppeltjes in de lucht lijken te hangen. Een zeer lange sluitertijd van dezelfde waterval resulteert in fluweelachtige stroom, een soort gordijn, waarin de waterval bijna iet herkenbaar meer is. Alle tussenliggende sluitertijden vormen de overgang van de één naar de ander. De keuze van de 'juiste' sluitertijd is niet alleen lastig maar ook een persoonlijke keuze. De één wil graag meer de werkelijkheid weergeven (voor zover mogelijk bij een bewegend onderwerp) terwijl de ander een nieuwe werkelijkheid wil creëren.

 
 
Avondkleuren strand Ameland, 1/80 sec., je ziet alle rimpelingen op het water

Avondkleuren strand Ameland, 1/80 sec., je ziet alle rimpelingen op het water

Iets anders setting, nu met 8.0 sec. sluitertijd. Het water is verstild en de kleuren en reflectie komen mooier door

Iets anders setting, nu met 8.0 sec. sluitertijd. Het water is verstild en de kleuren en reflectie komen mooier door

 
 

Stappenplan lange sluitertijden

Het werken met lange sluitertijden is niet moeilijk maar vereist wel enige kennis van techniek. De belichting van een foto wordt bepaald door een combinatie van sluitertijd (tijd dat de sensor blootstaat aan licht), het diafragma (grootte van de opening in het objectief) en ISO (de lichtgevoeligheid van de sensor). Wanneer de totale belichting, oftewel hoe licht of donker de gehele foto moet worden, niet moet worden veranderd maar je wilt wel de sluitertijd veranderen (in dit geval langer maken), moet je dus ook wijzigingen aanbrengen in diafragma en/of ISO. Omdat het vooraf lastig is in te schatten welke sluitertijd past bij jouw beleving en intentie is het handig om, net als Daan, een serie te maken met verschillende sluitertijden. Dan kun je later in alle rust op de computer kijken welke foto de goede is. Het volgende stappenplan kan helpen:

  1. Gebruik een statief (zodat tussentijds de compositie niet verandert)
  2. Zet je camera op stand A(v) (standen T(v) / S of M kunnen natuurlijk ook maar zelf werk ik graag vanuit A(v) ) en kies ISO100
  3. Begin met het aanpassen van de belichting totdat de foto goed is belicht (werk met belichtingscompensatie voor over- of onderbelichting)
  4. Maak nu een reeks met verschillende sluitertijden door te variëren in diafragma waarde, beginnen met lage waarde (= grote opening) voor snelle sluitertijden tot hoge waarde (=kleine opening) voor lange sluitertijden.
  5. Is het donker, dan kun je voor nóg snellere sluitertijden je ISO ook nog ophogen.

Omdat het diafragma, naast het regelen van de belichting, ook van invloed is op de scherptediepte, is het belangrijk te beseffen dat als je hierin wijzigingen aanbrengt t.b.v. een andere sluitertijd, je ook in essentie aan de scherptediepte aan het rommelen bent. Op grote afstand tot je onderwerp en/of werken met groothoek is de invloed van diafragma op de scherptediepte echter beperkt en dus niet zo erg om hierin te variëren. Wanneer je echter meer inzoomt en/of dichter op je onderwerp kruipt (denk hierin aan afstanden < 3 meter) dan is variatie in diafragma niet meer wenselijk om andere sluitertijden te krijgen en kun je beter met filters werken.

Werken met grijsfilters

In lichte omstandigheden, zonnig, kun je de ISO wel op 100 zetten en diafragma op 32, dan nog kan de resulterende sluitertijd nog wel eens niet bepaald lang zijn. Immers, als er veel licht is, hoeft de sensor maar kort bloot te staan aan licht. Wil je dan toch langere sluitertijden zul je trucs moeten toepassen om minder licht te krijgen. Dat kan door te wachten tot de zon wat verder onder is, of een grauwe dag met weinig zonlicht te kiezen. Maar wil je juist wel onder zonnige omstandigheden werken òf je wilt met extreem lange sluitertijden gaan werken, dan zul je moeten gaan werken met zogenaamde grijsfilters. Dat zijn filters die minder licht doorlaten over het hele vlak. Ze zijn te koop in verschillende sterktes, uitgedrukt in factoren 2 of 'stops'. Meest gangbare zijn de 1 stops (ookwel 0,3ND of ND2 filter genoemd), 2 stops (ookwel 0,6ND of ND4 filter genoemd) en 3 stops (ookwel 0,9ND of ND8 filter genoemd). Deze laatste filtert 3 factoren 2 = 2 x 2 x 2 = 8 weg.

 
 
Klein watervalletje, centraal Finland. 16mm, ISO100, f/14, 0,6sec. en 3 stops grijsfilter.

Klein watervalletje, centraal Finland. 16mm, ISO100, f/14, 0,6sec. en 3 stops grijsfilter.

de making off van het voorgaande beeld, gemaakt met telefoon - je ziet de grijsfilter in de houder

de making off van het voorgaande beeld, gemaakt met telefoon - je ziet de grijsfilter in de houder

 
 

Deze filters zijn te koop als opschroef filter die je in plaats van je UV of polarisatiefilter op je objectief schroeft. Maar ook zijn ze te koop als plaatfilters die in een filterhouder passen. Voordeel van deze laatste is dat je ze kunt combineren met grijsverloop filters (daarover later meer) en zelfs met polarisatiefilters. Deze systemen zijn op kleine formaat te koop en grote systemen met 10cm brede filters, zoals van Benro. Het voordeel van grote filters is dat je veel ruimte hebt om te schuiven en ook met echte groothoek (denk aan de Ultra Wide Angle lenzen op cropcamera's of 16mm en minder op Fullframe) deze systemen kunt gebruiken. Ik werk sinds een paar maanden met de Benro filterhouder (zie CameraNU voor prijzen) die niet alleen perfect op de lens blijft zitten middels een slim vergrendelingssysteem maar ook de mogelijkheid heeft om een 82mm slimline polarisatie filter (zie CameraNU voor prijzen) in te verwerken die los rond kan draaien. 

Het werken met filters tot 3 stops heeft geen gevolgen voor het stappenplan. Je kunt er nog steeds doorheen kijken en ook de belichtingsmeter van de camera meet erdoorheen zijn licht. Je kunt het stappenplan simpelweg uitbreiden met het plaatsen van een filter waardoor de sluitertijden ineens nog langer worden. Ook het combineren van filters werkt prima, zeker de Benro filters (zie CameraNU voor prijzen) geven dan nagenoeg geen kwaliteitsverlies of kleurzwemen! 

Big Stoppers

Daarnaast zijn er ook nog de zogenaamde 'big stoppers' die zelfs 8 tot 10 factoren 2 (factor 1000 aan licht) tegenhouden voor extreem lange sluitertijden. Ondanks dat deze filters in essentie niet anders zijn dan de genoemde 1 tot 3 stops filters is hier wel een andere werkwijze voor nodig. Omdat er zóveel licht wordt weggefilterd zie je zelfs niets meer door dit filter èn werkt ook de belichtingsmeter niet meer goed (iets met verhouding tussen IR en zichtbaar licht). Bepaald daarom een goede belichting zonder filter, onthoudt de gekozen ISO waarde (meestal 100) en diafragma en ga dan over op manual. Daarin zet je de betreffende ISO en diafragma. Plaats nu de big stopper filter en bereken vanaf de gevonden sluitertijd de nieuwe sluitertijd middels het aantal factoren 2 (of stops) van de filter. Had je bijvoorbeeld 1/100 sec. gevonden voor een goede belichting en moet je nu een sluitertijd kiezen die 10 x factor 2 (in geval van een 10 stops filter), of 2^10 = 1024 langzamer is. Vanaf 1/100 x 2 = 1/50, 1/25, 1/13, 1/6, 1/3, 0,6", 1.3", 2.5", 5", 10". De nieuwe sluitertijd wordt dus 10 sec. i.p.v. de 1/100 zonder filter.  Mijn ervaring is echter dat met deze rekenregel je goed in de buurt komt maar het is altijd om de nieuwe belichting nog even te checken aan de oude belichting, vaak moet je alsnog iets langer belichten dan de berekende nieuwe sluitertijd.

Beroemd beeld op Lofoten, 16mm, f/18, ISO100, 13.0 seconden met 8 stops grijsfilter.

Beroemd beeld op Lofoten, 16mm, f/18, ISO100, 13.0 seconden met 8 stops grijsfilter.

Ik ben niet iemand die snel voor één bepaald merk zal gaan, zeker niet als het betreffende merk ook verre van goedkoop is... tenzij dat zij gewoon ontzettend goede producten leveren. Wat mij betreft heeft Benro dat met het nieuwe filtersysteem aan alle kanten gedaan. Ze zijn niet goedkoop, verre van, maar wat mij betreft een stuk beter dan de tot voor kort door alle fotografen geroemde Lee filters. In tegenstelling tot Lee hebben de Benro filters bijna geen kleurzweem meer en dat is een grote meerwaarde! Ik ben nog bezig met een echte review maar die is nog niet af... 

banner best getest