steekmug in het warme ochtendlicht prikt in de duim van de fotograaf; mosquito in the warm morning light pierced the thumb of the photographer

Making-Off: mug in actie

Too close for comfort

Maar stel dat je toch besluit je te wagen aan dit illustere insect… dan loop je tegen een voor fotografen vreemd aandoend probleem op. Ben je als macro of dierfotograaf gewend dat dieren het liefst voor je op de loop gaan en moet je moeite doen om in de buurt van je onderwerp te komen… de mug opereert ook hierin anders dan alle anderen. Voor je het weet zitten de meeste muggen op plekken waar je ze niet wil fotograferen en ver binnen de minimale scherpstelafstand van je lens. Om nog maar te zwijgen van het feit dat je binnen no time omringd bent door meer onderwerpen dan je zou willen die niet alleen werken met handen onmogelijk maken, maar liefst ook nog – letterlijk – je zicht bederven. Nee, ook hierin zijn muggen anders dan anderen.

De juiste plaats en de juiste tijd

En met deze kennis ben ik mij in mijn geliefde Finland gaan toeleggen op het fotograferen van muggen. Begin met te bedenken wanneer de beste tijd is. Nou dat is in Scandinavië niet echt lastig, vanaf half juni tot eind augustus komen er in heel Finland zoveel muggen voor dat het bijna onmogelijk is er maar één op de foto te krijgen. Dan het tijdstip, ’s morgens na zonsopkomst zitten ze vaak lekker op te warmen, liefst bij zonnig en windstil weer. Natuurlijk vlak bij het water waar ze als larve in hebben gewoond en waar de volwassen vrouwtjes – volgezogen met bloed – weer eitjes in leggen.

steekmug in tegenlicht na zonsondergang op een grasspriet; Horsetail in backlight after sunrise on a blade of grass

steekmug in tegenlicht na zonsondergang op een grasspriet; Horsetail in backlight after sunrise on a blade of grass

Op een mooie ochtend in juni, vlak na zonsopkomst (rond 3:00 dus), stond ik in het moeras; dik ingepakt, handschoenen aan, een bandana over mijn hoofd en één rond mijn nek en kin, broek in mijn sokken en verder dichte kleding, bewapend met de Finse DEET. Op zoek gaan naar muggen was niet echt lastig. Blijf rustig wachten en al snel wordt je omringd door de Finse luchtmacht. Probleem is niet het vinden van de mug, maar het bedenken van een mooie foto. Zo lang het nog niet al te warm was vond ik ze aan de rand van het water, in fraai warm ochtend tegenlicht. Maar, hoe mooi ook deze foto’s, het is al snel een standaardfoto in mooi licht. Weliswaar van een niet zo standaard dier… blijft het een standaard foto.

Steekmug in tegenlicht na zonsondergang op een bedauwde paardenstaart.

Steekmug in tegenlicht na zonsondergang op een bedauwde paardenstaart.

Door een ander sprietje te pakken waar een mug op zat vond ik nog wat dauwdruppels, in de onscherpte leverde dit een fraaier beeld op. Maar nog steeds was ik niet tevreden. Dit is niet de essentie van de mug. Ik wilde de mug laten zien zoals wij de mug kennen. En zo kwam ik op het idee van de ergste foto die ik ooit heb gemaakt.

Vol afgrijzen deed ik mijn handschoen uit en al snel zwermden de muggen om mijn onbedekte hand. Mijn doel was een foto van een ‘mug in actie’, een mug die zich laaft aan mijn bloed… uiteraard wel in mooi fraai warm ochtendlicht, ik blijf per slot van rekening fotograaf. Eindelijk vond een mug de goede plek op mijn hand en terwijl ik werkelijk gek werd van de jeuk – precies op de knokkel – heb ik met de andere hand instellingen aangepast, compositie bepaald en in het fraaie licht een foto gemaakt.

Als dank voor de mooie foto heb ik deze dame mijn bloed gedoneerd en haar de vlucht naar het water om eitjes te leggen gegund.

zonsopkomst, water en ochtendnevel... gelukkig was er nog een beer

water is… meer dan water

Sinds we fotograferen in de natuur is water een terugkerend onderwerp. Alle voorzetsels zijn van toepassing: we zitten in, uit, naast, op, onder, boven, voor, achter of bij het water. Hoeveel vogelaars zitten niet bij het water om een glimp op te vangen – bij voorkeur vanaf het waterniveau – van een drijvende, dobberende, duikende of grondelende watervogel? Eind van de lente wordt Facebook overspoeld door alle macro beelden van libellen en juffers bij het water. De landschapsfotografen lappen en masse de regel van derden aan hun laars wanneer het gaat om symmetrische reflecties. Bij koude nachten is het dringen geblazen langs vennen en plasjes voor een stukje water met een ochtendneveltje bij zonsopkomst en natuurlijk de onderwaterfotografen die zich vergapen aan beesten waarvan we niet eens wisten dat ze bestonden. Laat ik eerlijk zijn, ook ik vergaap me vaak aan dit soort beelden… tot en met de Amerikaanse overgesatureerde kleurtjes van de zon in het water. En natuurlijk, waterland pur sang, IJsland, is populairder dan ooit. Wie kent niet de vele beelden van alle watervallen of ‘fossen’ (seljalandsfoss, gullfoss, svartigullfoss, dettigullfoss, Goðagullfoss, Selgullfoss, Skogagullfoss, Þjófagullfoss, etceterafoss) die bij het meest mooie licht en weer worden vastgelegd…

water & lange sluitertijd... best standaard tegenwoordig. Gelukkig was er nog noorderlicht

water & lange sluitertijd… best standaard tegenwoordig. Gelukkig was er nog noorderlicht

Hé die foto ken ik (al)

Alleen bekruipt mij dan het gevoel, heb ik die foto al niet eens eerder gezien? Hoe mooi ook al die fossen, weidebeekjuffers of dobberende krakeenden… het blijkt erg moeilijk om een foto te maken die niet al eens gemaakt is. En ik ben altijd de eerst om tegen mijn cursisten te zeggen dat je gewoon moet beginnen met mooie foto’s na te maken om op die manier de techniek te leren en te leren kijken. Maar op een gegeven moment krijgt iedere fotograaf de drive om een ‘eigen stijl’ te willen ontwikkelen, foto’s te willen maken waarvan iedereen zegt “dat is duidelijk een foto van…”. En, op een paar goede fotografen na, zie ik veel foto’s van deze onderwerpen die allen prachtig zijn… maar erg uitwisselbaar.

Zonsondergangskleuren aan het natte strand... gelukkig was er nog de groene flits

Zonsondergangskleuren aan het natte strand… gelukkig was er nog de groene flits

Wat is belangrijker: proces of resultaat?

Is dat erg vraag je misschien? Op zich natuurlijk niet. Fotografie als hobby zorgt ervoor dat het enige wat telt is dat je als fotograaf plezier hebt aan je foto, dat je er trots op bent, of hij nou al tigmaal gemaakt is of niet. Jij hebt hem nu gemaakt en dat had je nog niet eerder, wellicht is daarmee een nieuwe technische hobbel genomen en daar mag je – uiteraard – trots op zijn. Zeker als het proces van het maken voor jou belangrijker is dan het eindresultaat (ik ben heel eerlijk als ik zeg dat dit voor mij namelijk bijna altijd zo is!). Dan hoef je niet bang te zijn dat je foto al gemaakt is. Maar toch… ik ken maar weinig fotografen die er trots op zijn andersmans foto’s na te maken.

Eigen stijl of eigen onderwerp?

Het is geen schande als het niet lukt om een eigen stijl te ontwikkelen bij onderwerpen die velen al voor jou hebben vastgelegd. Een schilder heeft nou eenmaal meer mogelijkheden om zijn creativiteit te uiten dan een fotograaf. Wij kunnen spelen met apparatuur of techniek, meer hebben we niet. Grappige is dat veel fotografen (mijzelf incluis) daar trots op zijn: ‘mijn foto’s kenmerken zich door sfeer en dynamiek. Ik leg veelal de impressie vast.’ En ook daarbij denk ik wel eens… apen we elkaar niet alleen maar na. Maar, je kunt natuurlijk ook een eigen onderwerp kiezen in plaats van iets met sfeer of mistige zonsopkomstjes te doen. En helaas… water is op dit moment niet echt het onderwerp om uniek mee te worden (wederom… de goede creatieve fotograaf daargelaten).

Een uur ná zonsondergang kleurt de hemel, uiteraard met perfecte reflectie in het stille water. Gelukkig waren er nog dotterbloemen

Een uur ná zonsondergang kleurt de hemel, uiteraard met perfecte reflectie in het stille water. Gelukkig waren er nog dotterbloemen

Fotograferen zonder facebook

Waarom blijft water dan toch zo trekken, ondanks dat alle foto’s misschien al gemaakt zijn? Waarom blijven we ’s morgens blij worden bij de zoveelste ochtendnevel en warm zonnetje. Waarom laten we ons zo graag pakken door bloedzuigers terwijl we in een dobberdrijfhut dichter bij een fuut willen komen voor een ‘scherp-vogeltje-met-onscherp-achtergrondje’? Die vraag heb ik mij zo vaak gesteld. In mijn ogen zijn er twee mogelijke antwoorden:

  1. We blijven het gewoon ontzettend mooi vinden.
  2. We willen zelf maken en beleven wat we anderen zien maken en beleven.

Of beide. In het eerste geval moeten we gewoon blij zijn en naar het water blijven gaan. Dan maar na elke koude nacht op facebook overspoeld worden door ochtendneveltjes en bedauwde juffers. Maar in het tweede geval? Tja… dan zit er maar 1 ding op… verwijder jezelf van facebook en fotofora, zeg je abo’s van bladen op, laat je afsluiten van internet en ga gewoon op pad. Dwing jezelf om langs het water te lopen en te gaan fotografen wat je tegenkomt. Op een moment dat niemand anders gaat, in de regen of bij asgrauw weer, pak de macro lens bij een landschap, gebruik de fisheye voor een detail en je groothoek bij een vogeltje. Doe wat anderen niet doen, leg vast wat anderen laten liggen, plaats geen foto’s, ontvang geen likes maar ga gewoon helemaal je eigen gang!

Lastig? Wees blij! Vakantie is hèt moment daarvoor: andere omgeving, data bundel is toch te duur in het buitenland, lekker weg van je eigen omgeving en geen enkele druk. Geniet gewoon en klik eens wat anders! Prettige fotografische vakantie allemaal!

..gelukkig keek niemand. Lekker creatief met water, wie weet wat het is mag het zeggen.

..gelukkig keek niemand. Lekker creatief met water, wie weet wat het is mag het zeggen.

Voor mij is dit de perfecte afdruk van mijn indruk: woest en kolkend.

Making off: kolkende stroomversnelling Oulanka

Spelen met techniek

Ik heb het echter nodig om mijzelf te ontwikkelen, om te zoeken naar iets eigens, wat is nu mijn fotografie? En daarbinnen mag ik graag experimenteren, de abstractie opzoeken, de sfeer, de impressie, de emotie en het gevoel. Niet laten zien wat ik bedoel, maar gevoelsmatig proberen over te brengen. En om alle zintuigelijke indrukken die op een bepaalde plek het totaalbeeld voor mij bepalen over te brengen in een plat plaatje waarbij zaken als geur, geluid en gevoel volledig wegvallen, moet je soms de technische trukendoos opentrekken. Spelen met techniek om een indruk over te brengen.

Ik werk graag met beweging, onscherpte en dynamiek. Zo heb ik een paar weken geleden geprobeerd de de indrukwekkende watermassa die door de Kiutaköngäs stroomversnelling in Oulanka National Park, Finland, stroomt vast te leggen. Het kolkt, stroomt, dendert, oorverdovend en gevaarlijk.

Vanaf statief met lange sluitertijd. Warm licht in de achtergrond, melkachtig water. En toch… was ik nog niet tevreden. Het bleef wat standaard… de waterval met lange sluitertijd. Zo vaak al gedaan. Is er niet meer mogelijk?

Vanaf statief met lange sluitertijd. Warm licht in de achtergrond, melkachtig water. En toch… was ik nog niet tevreden. Het bleef wat standaard… de waterval met lange sluitertijd. Zo vaak al gedaan. Is er niet meer mogelijk?

Mijn eerste gedacht was vanaf statief te werken met een langere sluitertijd. Ik had een punt bedacht waarbij het zachte zonlicht de bossen in de achtergrond bescheen. Door de combinatie van donker in de voorgrond, waar het water stroomt, en het zachte in de achtergrond, creëerde ik een wat unheimisch gevoel: het rustige water komt uit de achtergrond en valt met donderend geraas in de donkere voorgrond. Sluitertijd koos ik afhankelijk van de snelheid van het water, te snel geeft een bevroren water, niet echt spannend. Maar te langzaam geeft witte melk, beetje kitsch en Amerikaans. Daarom maak ik altijd een trapje met verschillende sluitertijden en uiteindelijk bleek hier 1/4 sec het mooiste resultaat te geven.

Woest en kolkend

Al slenterend langs de stroomversnelling maakte ik een detail opname van het water, gewoon even snel uit de hand. Omdat ik net nog in de zon had gestaan waren mijn instellingen niet aangepast aan het fotograferen in de schaduw, ISO stond nog laag en diafragma relatief verder dicht. Resultaat… een bewogen foto. En daarmee was het idee geboren.

In plaats van met lange sluitertijd het water voorbij laten razen kun je ook meebewegen met een bewegend onderwerp. Wordt veel gedaan met voorbij rennende dieren en vliegende vogels. Achtergrond veegt mooi uit door de keuze van een iets te lange sluitertijd terwijl je bewegende onderwerp stil staat ten opzichte van de camera, met als resultaat een dynamisch beeld.

En zo ben ik een tijdlang bezig geweest met het meebewegen met het snelstromende en kolkende water. Als sluitertijd heb ik de magische 1/10 sec. gebruikt die veel wordt gebruikt voor deze ‘panning’ beelden. En temidden van de vele probeersels kreeg ik onderstaand beeld als resultaat.

Voor mij is dit de perfecte afdruk van mijn indruk: woest en kolkend.

Voor mij is dit de perfecte afdruk van mijn indruk: woest en kolkend.