Genieten van het donker.

Nacht van de nacht 2015

 

Nederland 24/7 verlicht

Verlichting is een van de meest dramatische veranderingen voor onze natuur en ons milieu. Straatverlichting, beveiligingslampen, verlichting van gebouwen en monumenten, lampen in kassen, reclameborden en zware verlichting bij sportvelden. Waar de 24 uurs economie draait, is het licht. Continue verlichting lijkt onlosmakelijk verbonden aan onze nieuwe maatschappij. En zo is in Nederland nog maar nauwelijks een plekje te vinden waar het nog donker is.

Niet nuttig en ook nog eens vervuilend!

Al dat licht kost energie, veel energie, sterker nog… heel veel energie! En veel van dat licht gaat ook nog eens verloren of wordt niet gebruikt. Onder de lantaarns langs een verlaten 80km/uur weg rijdt eens per uur een auto, verlichting van gebouwen schijnt zover omhoog dat het meeste licht verdwijnt in de ruimte, reclameborden worden nauwelijks bekeken en veel mensen vinden een donkere snelweg prettiger dan een verlichte. De 24/7 lichtvervuiling in Nederland doet een grote aanslag op onze fossiele brandstoffen en draagt voor een substantieel deel bij aan uitstoot van CO2 in de atmosfeer.

Ook de ondergaande maan kleurt rood, zeker de volle maan vlak voor zonsopkomst.

Ook de ondergaande maan kleurt rood, zeker de volle maan vlak voor zonsopkomst.


Donker van belang voor mens en natuur

Licht is niet alleen vervuilend en vaak weinig nuttig, het heeft ook nog eens een grote impact op mens en natuur. Veel mensen in 24/7 verlichte gebieden kampen met slaapproblemen omdat het lichaam te weinig melatonine aanmaakt; het lichaam raakt ontregelt. Evenzo met de dieren om ons heen. Veel dieren zijn schemer- of nachtactief en door de continue verlichting wordt hun natuurlijk gedrag verstoord. Opeens ben je ’s avonds als prooidier zichtbaar voor predatoren. Maar ook diverse vogels blijven actief en raken zelfs gedesoriënteerd. Voor natuur en mens is het noodzakelijk dat het ’s nachts weer donker is, dat we weer gewend raken aan de veranderingen van de seizoenen in licht.

Het blauwe uurtje vol ochtend mist, Schiermonnikoog.

Het blauwe uurtje vol ochtend mist, Schiermonnikoog.


Donker is ook gewoon mooi!

Naast alle impact op milieu, uitstoot en natuur heeft de lichtvervuiling ook een esthetische impact. De nacht is erg mooi, de blik op een hemel met duizenden sterren, de melkweg of zelfs af en toe het kleurrijke noorderlicht is een indrukwekkende ervaring. Mensen in stedelijke gebieden kunnen dit nauwelijks nog zien. In Nederland zijn er nog maar weinig plekken die donker genoeg zijn om de hemel écht te kunnen aanschouwen. Zonder luchtvervuiling zijn in een heldere nacht maar liefst 2500 sterren waarneembaar met het blote oog, in verstedelijkte gebieden zijn dat er op dit moment nog maar een paar.

De melkweg is moeilijk te zien, maar hier zichtbaar vanaf het Kootwijkerzand met in de verte lichtvervuiling van de stad Apeldoorn.

De melkweg is moeilijk te zien, maar hier zichtbaar vanaf het Kootwijkerzand met in de verte lichtvervuiling van de stad Apeldoorn.


Nacht van de Nacht – aandacht voor het donker

Samen met Platform Lichthinder hebben de Natuur- en Milieufederaties de Nacht van de Nacht in het leven geroepen. Een avond waarop zoveel mogelijk bedrijven, organisaties, gemeenten en particulieren gestimuleerd worden de buitenverlichting te doven. Op die manier wordt niet alleen een statement gemaakt om de lichtvervuiling te verminderen, maar krijgen tevens mensen de kans om weer eens echt van het donker te genieten. Op de bewuste 24 oktober zijn er in heel Nederland activiteiten die te maken hebben met nacht en duister. Van nachtwandelingen door normaal afgesloten natuur tot verhalenvertellers, van sterrenkijken bij de sterrenwacht tot concerten in het duister en lezingen of voordrachten van bekende Nederlanders, kunstenaars en wetenschappers.

Doe mee en fotografeer de nacht

Geef je op voor één van de vele activiteiten tijdens de nacht van de nacht en sta ook stil bij de impact van lichtvervuiling en het belang van het donker. Kijk hier voor een avontuur bij jou in de buurt. Of … maak gebruik van het feit dat het op veel plekken donker zal zijn en trek er met je camera op uit. Niet alleen zijn er op diverse plekken workshops nachtfotografie (zelf sta ik op het Kootwijkerzand), ook biedt een donkere nacht jou als fotograaf eindelijk mogelijkheden om bezig te gaan met sterren en hemellichamen of om te genieten van het licht van de bijna volle maan op het landschap.

Zelfs in zwak verlichte gebieden zijn nog sterren te zien, hier Kasteel Amerongen.

Zelfs in zwak verlichte gebieden zijn nog sterren te zien, hier Kasteel Amerongen.


Tips voor fotograferen in de nacht

De nacht biedt enorm veel mogelijkheden voor fotografie, maar helaas werken de meeste van de automatische instellingen van je camera niet meer. Daarom hierbij een paar eenvoudige tips waarmee je van start kan gaan:

  • Gebruik een goed en stevig statief!
  • Zet je lens of camera op manual focus (auto focus doet niets als het echt donker is).
  • Scherpstellen doe je bijvoorbeeld op de maan. Met life view kun je de maan zien. Als je aan je scherpstelwiel draait zul je de maan groter en kleiner zien worden, hoe kleiner hoe scherper. Anders je scherpstelling op oneindig en een klein tikje terug.
  • Zet je belichting op manual, de belichtingsmeter snapt weinig van de nacht.
  • Gebruik lage diafragma waarden (dus grote opening) en begin met lange sluitertijden (10 seconden of meer).
  • Gebruik hoge ISO waarden, ondanks je statief. De hoge ISO is gevoelig voor licht van de kleinste sterren.
  • Om je camera stil te houden is een draadontspanner of draadloze afstandsbediening erg handig.
  • Zet de ruis-reductie-lange-sluitertijden uit, die zorgt ervoor dat het maken van een foto extra lang duurt. Ruis verwijderen is ook altijd mooier in de nabewerking.
  • Experimenteer vanaf hier met verschillende sluitertijden en diafragma waarden. Hoe licht of donker je de foto maakt is aan jezelf… jij bent de kunstenaar!
  • Kleed je warm aan, je staat lang stil en wordt koud!
  • Stop reserve accu’s in je broekzak, in je tas worden ze koud en verliezen ze hun capaciteit.

En bovenal… geniet en laat je verbazen door de schoonheid van de nacht! Heb je een mooie foto gemaakt van de nacht? Doe mee aan de fotowedstrijd van de Nacht van de Nacht en wie weet mag je met mij mee de nacht in.

de nachtfotograaf

'de nachtfotograaf' - gedicht van dichter en ambassadeur Nacht van de Nacht Ingmar Heytze op basis van mijn nachtbeelden, prachtig samengevoegd tot een film. Ik ben erg trots dat ik op deze manier mijn beelden terugzie en wat ze teweegbrengen. Met mijn beelden probeer ik niet alleen te inspireren en te enthousiasmeren maar ook aandacht te vragen voor de enorme impact die licht in de nacht heeft op flora, fauna, energie en mens. Laat daarom het donker het donker. Begin met op 24 oktober één van de vele activiteiten van de Nacht van de Nacht te doen en ga zelf ook eens kijken in je eigen omgeving of alle verlichting 's nachts wel nodig is. Bespaar energie, denk aan het milieu maar ook aan dieren en planten om je heen, geef hun weer de noodzakelijke nacht en ... geniet er zelf ook weer van! Geniet en bekijk ... 'de nachtfotograaf'.

Natuurbeelden compilatie Nacht van de Nacht from Johan van der Wielen on Vimeo

 
Vroege ochtend in de Wieden - De werkelijkheid? Hoe mooi ook, het raakt voor mij niet aan hoe stil, koud en indrukwekkend het werkelijk was.

… in het echt was het mooier

Dure spullen en workshops

Hoe komt dat nou? Doe je nog zo je best, heb je workshops gevolgd bij ‘top-fotografen’, the f#cking manual ge-read, je vergaapt op 500px of National Geographic FotoCommunity, veel dure L-lenzen, 50Mp camera’s en camo kleding gekocht en toch blijft het gevoel bestaan: “… in het echt was het mooier”. Wat doe je dan fout? Als je een mooi landschap ziet en je bestudeert de EXIF gegevens van andere fotografen voor vergelijkbare omstandigheden en je past alle compositie regels toe, speelt een beetje met dynamiek en lange sluitertijden, gooit er wat filtertjes tegen aan dan moet je dat gevoel toch ook over kunnen brengen? Dan kun je nog besluiten om je laatste restje zakgeld te spenderen om met al die inspiratie, spullen en kennis naar een ver en prachtig oord te gaan… dan moet het daar toch zeker lukken? Als je op dezelfde plek kunt staan als de groten der aarde… dan moet alles toch wel op z’n plek vallen? Maar helaas… ondanks gadgets, EXIF, kennis en kunde, blijft toch weer dat gevoel “… in het echt was het mooier”.

JvdWielen_2014_10_18-IMG_8067

Brandganzen boven het wad, Schiermonnikoog – de werkelijkheid? Ik zat tot aan mijn knieën in de drek voor de zonsondergang tot ineens duizenden brandganzen overvliegen: het geluid, het gevoel van modder aan je voeten en de kou maken dit voor mij tot een onvergetelijk avontuur

Mijmer maar eens mee op avontuur…

Waar zit dan het verschil tussen het plaatje in dat kastje en de werkelijkheid om je heen? Hoe kan het dan dat je ondanks alle kennis, kunde, locaties en spullen vaak niet op beeld kunt krijgen wat je daar werkelijk ervaart? Juist! Het zit’m precies in het woord ‘ervaren’. Mijmer maar eens mee op avontuur…

Je staat ’s morgens voor dag en dauw op en voelt je eigenlijk te brak om weg te gaan. Maar de natuur lokt je gelukkig net even meer dan je bed. Even buiten voelen leert je dat het ijskoud is en windstil, dat belooft veel goeds. In je neus voel je de zinderende prikkeling van de koude nachtlucht. Op pad dus maar. In de auto zit je met muts op en handschoenen aan, je adem bevriest tegen de binnenkant van de ruit. Eenmaal op locatie hoor je het knisperen van je verkeerd uitgekozen en dus te koude schoeisel op de bevroren bladeren. Je vervloekt jezelf dat je niet toch je snowboots hebt gepakt en voelt nu al je tenen koud worden. Maar je gaat door want je bent niet voor niets zo vroeg op gestaan. De eerste vogels laten zich horen, hun gefluit klinkt ijl door de laatste nazaten van de nacht. Bij je ven aangekomen voel je de koude mistflarden al langs je wang gaan. Je ruikt de kou gewoon en trekt je muts wat dichter over je oren, je tenen zijn inmiddels gevoelloos geworden. Ook je handschoenen zijn duidelijk te dun, je vingers willen niet echt meewerken de cameratas te openen. Hoor je daar dichtbij een zilverreiger?

Kun je je hier iets bij voorstellen? Vast wel eens meegemaakt dit. Maar wat is je opgevallen aan deze situatieschets? Nee? Geen idee?

Zintuiglijke ervaring

Ondanks dat je je vast wel iets bij deze ochtend voor kan stellen en er zelfs ook al beelden bij hebt (heldere sterrenhemel, schemerboog, dampend ven, gouden licht) heb ik nergens beschreven wat er te zien was. Je hebt je alles voor kunnen stellen door alles… behalve beeld. Hoe het daar dus uitziet weet je eigenlijk niet. Maar je hebt er wel een gevoel bij! Je hebt het al wel ervaren door met mij mee te mijmeren. Maar de grap is, als jij daar nou zelf staat, wordt het beeld wat je op dat moment ziet niet alleen bepaald door wat je ziet… maar door al je zintuiglijke indrukken. Je indruk van het dampende meer met goud tegenlicht is in werkelijkheid aangevuld met het gevoel van je bevroren teen, de kou die op je neus slaat, het geluid van de eerste vogels, het knisperen van de bevroren bladeren en het brakke gevoel van vermoeidheid wat langzaam weg-ebt. En als je daar dan een foto van maakt… blijft alleen een twee-dimensionaal plat plaatje over van een dampend meer met goud tegenlicht. Fraai, dat wel. Maar volledig zonder al die andere zintuiglijk indrukken die je op dat moment beleeft. Bekijk je dan later de foto… dan mis je dus per definitie die andere zintuigen… en valt zo’n foto altijd tegen.

Eenzaam rendier in tegenlicht, Finland - de werkelijkheid? Ik sta op het puntje van mijn tenen over 10 cursisten heen te fotograferen die ik onderwijl met kennis probeer te ondersteunen

Eenzaam rendier in tegenlicht, Finland – de werkelijkheid? Ik sta op het puntje van mijn tenen over 10 cursisten heen te fotograferen die ik onderwijl met kennis probeer te ondersteunen

Een foto heeft niets met de werkelijkheid te maken

En zo is het. Niet anders. Je hebt de werkelijkheid en je hebt een foto. De foto’s van anderen waar we van in katzwijm liggen hebben voor de maker ook zintuiglijke indrukken die in de foto niet meer aanwezig zijn. Volgens mij is dat ook precies de reden dat we die foto zo mooi vinden. Juist omdat we alle zintuiglijke indrukken, achtergrond verhalen, moeilijkheden tijdens het maken en mogelijk vervelende ervaringen in het proces naar die foto niet kennen kunnen we heerlijk wegdromen in het beeld en er onze eigen fantasie op loslaten. Als ik naar bepaalde beelden van mezelf kijk kan ik die niet meer loszien van ervaringen en belevenissen op dat moment. Soms doet dat afbreuk voor mij en soms vind ik het beeld juist daardoor extra mooi. Maar een ander zal zijn eigen verhaal erin zien waarbij hele andere ervaringen, misschien wel uit eigen avonturen, naar voren komen. En zo maakt hij/zij van mijn beeld een hele andere werkelijkheid dan wat ik toen heb beleefd.

 Noorderlicht boven verstilde oceaan, Vesterålen Noorwegen - de werkelijkheid? Stormachtige wind met chillfactor -20, 5 minuten na deze foto valt door omstandigheden mijn statief met resultaat groothoeklens total loss. Dit was de laatste foto ermee gemaakt...

Noorderlicht boven verstilde oceaan, Vesterålen Noorwegen – de werkelijkheid? Stormachtige wind met chillfactor -20, 5 minuten na deze foto valt door omstandigheden mijn statief met resultaat groothoeklens total loss. Dit was de laatste foto ermee gemaakt…

Je eigen beeld valt vaak tegen

Een bekend fenomeen voor alle fotografen, van beginnend tot topfotograaf. Niet alleen omdat je beeld soms maar een slap aftreksel is van al je zintuiglijke belevenissen maar ook omdat je op dat moment wel nóg meer potentie had gezien dan uiteindelijk is gelukt. Misschien had je wel gehoopt dat die ene vogel precies door een bepaald gat in de bomen had gevlogen want dat deed hij ook toen je je camera nog verkeerd had ingesteld. Of je hoopte dat die ene wolk net niet voor de zon zat toen die ene mistflard omhoog zweefde. Of… of … of….

Probeer daarom – hoe moeilijk ook – je beelden te bekijken zonder de werkelijke belevenissen. Zie ze als losse kunstwerken, gewoon als een mooie verzameling pixels op het scherm. Los van alle zintuiglijke ervaringen, storende elementen waarvan jij weet dat ze net buiten beeld zijn gebleven en durf er een nieuw avontuur van te maken. Alsof het werkelijke avontuur niet meer bestaat. Misschien dat je dan kan zeggen… “de werkelijkheid was niet mooier… alleen anders”.

Sterrensporen boven zee, Lofoten Noorwegen - De werkelijkheid? Na een uur van sterrensporen waarbij ik een uur lang mijn statief in zee heb laten staan en vast heb moeten houden bij -5 en harde wind doet een Italiaanse 'fotograaf' in de verte zijn groot licht aan als hij wegrijdt... zo van, ik ben klaar en dus maakt het niet meer uit. Achteraf was ik er toch wel blij mee :-)

Sterrensporen boven zee, Lofoten Noorwegen – De werkelijkheid? Na een uur van sterrensporen waarbij ik een uur lang mijn statief in zee heb laten staan en vast heb moeten houden bij -5 en harde wind doet een Italiaanse ‘fotograaf’ in de verte zijn groot licht aan als hij wegrijdt… zo van, ik ben klaar en dus maakt het niet meer uit. Achteraf was ik er toch wel blij mee :-)